Wprowadzenie

Każdy, kto miał do czynienia z dochodzeniem zadośćuczynienia od sprawcy wypadku, wie, że słowem kluczem w procesie ustalania należnego poszkodowanemu odszkodowania jest „uszczerbek na zdrowiu”.

W sprawach, w których roszczenia dochodzi się od sprawcy wypadku – czy szerzej: sprawcy powstania rozstroju zdrowia – lub jego ubezpieczyciela, przyjęła się praktyka posługiwania się dla ustalenia tego uszczerbku w zasadzie jedynym zobiektywizowanym narzędziem, jakim jest tzw. tabela ZUS.

Ale co w sytuacji, gdy tabela ZUS nie przewiduje konkretnego urazu, który dotknął poszkodowanego? Czy oznacza to, że poszkodowany nie otrzyma zadośćuczynienia? Absolutnie nie. Z mojego doświadczenia wiem, że to częsty problem – i na szczęście prawo przewiduje rozwiązanie.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Spis treści

1. Czym jest tabela ZUS i dlaczego jest tak ważna?
2. Co zrobić, gdy tabeli ZUS brakuje odpowiedniej pozycji?
3. Jak biegły ustala uszczerbek w takich przypadkach?
4. Przykłady urazów nieujętych w tabeli ZUS
5. Najczęstsze pytania (FAQ)

Czym jest tabela ZUS i dlaczego jest tak ważna?

Tabelę przewidującą wysokość uszczerbku na zdrowiu w zależności od charakteru uszczerbku można znaleźć w Obwieszczeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ich ustalaniu oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania.

Tabela ta przypisuje konkretnym obrażeniom i schorzeniom określony procent uszczerbku na zdrowiu – np. utrata palca, uraz kręgosłupa, uszkodzenie wzroku. To właśnie na tej podstawie biegli sądowi oceniają, jaki procent trwałego uszczerbku poniósł poszkodowany, a Sąd ustala wysokość należnego zadośćuczynienia (zgodnie z art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego).

Próby obejścia tabeli ZUS przez ubezpieczycieli

Zakłady ubezpieczeń swego czasu próbowały przekonywać biegłych w toku procesów sądowych, aby uszczerbek na zdrowiu był szacowany według ich własnych tabel. Niemniej jednak, mimo pojedynczych sukcesów w tym zakresie, tabela ZUS pozostaje jedynym zobiektywizowanym narzędziem, do którego odwołują się Sądy.

Co zrobić, gdy tabeli ZUS brakuje odpowiedniej pozycji?

Tabela ZUS jest narzędziem ułomnym – nie zawiera ona wszystkich możliwych jednostek chorobowych, które mogą stać się zmorą poszkodowanego w wyniku przebytego wypadku komunikacyjnego. Co więcej, niektóre urazy – jak np. blizny powypadkowe – w ogóle nie mają swojej dedykowanej pozycji w tabeli.

Czy to oznacza, że pewne obrażenia z punktu widzenia prawa nie zasługują na zadośćuczynienie? Oczywiście, że nie. Nasz Ustawodawca znalazł ku temu dobre rozwiązanie, które zapisał w § 8 ust. 3 rozporządzenia.

Rozwiązanie prawne – § 8 ust. 3 rozporządzenia

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej przewiduje następujący sposób ustalania uszczerbku na zdrowiu:

§ 8. Ustalanie stopnia uszczerbku na zdrowiu

1. Lekarz orzecznik ustala w procentach stopień stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu według oceny procentowej stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, zwanej dalej „oceną procentową”, która jest określona w załączniku do rozporządzenia.
2. Jeżeli dla danego rodzaju uszczerbku ocena procentowa określa dolną i górną granicę stopnia uszczerbku na zdrowiu, lekarz orzecznik określa stopień tego uszczerbku w tych granicach, biorąc pod uwagę obraz kliniczny, stopień uszkodzenia czynności organu, narządu lub układu oraz towarzyszące powikłania.
3. Jeżeli w ocenie procentowej brak jest odpowiedniej pozycji dla danego przypadku, lekarz orzecznik ocenia ten przypadek według pozycji najbardziej zbliżonej. Można ustalić stopień stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w procencie niższym lub wyższym od przewidywanego w danej pozycji, w zależności od różnicy występującej między ocenianym stanem przedmiotowym a stanem przewidzianym w odpowiedniej pozycji oceny procentowej.

Jak więc widać, rozwiązanie znajduje się w § 8 ust. 3 wyżej zacytowanego przepisu.

Jak biegły ustala uszczerbek w takich przypadkach?

W sytuacji, w której tabela ZUS nie zawiera odpowiedniej pozycji – np. blizn, pewnych urazów psychicznych czy nietypowych powikłań powypadkowych – obowiązkiem lekarza orzecznika (biegłego sądowego) jest:

1. Znalezienie pozycji najbardziej zbliżonej do ocenianego urazu w tabeli ZUS.
2. Ocena danego urazu w oparciu o wskazany w tej pozycji zakres procentowy.
3. Dostosowanie uszczerbku – lekarz ma daleko idącą swobodę i nie jest związany tymi procentami. Może uszczerbek szacować wyżej lub niżej, w zależności od różnicy między rzeczywistym stanem poszkodowanego a stanem przewidzianym w tabeli.

Przykład z praktyki

Wyobraźmy sobie poszkodowanego z dużego miasta, który w wyniku wypadku doznał rozległych blizn na twarzy. Tabela ZUS nie przewiduje dedykowanej pozycji dla blizn powypadkowych. Co robi biegły?

• Szuka pozycji zbliżonej – np. dotyczącej uszkodzenia skóry, zniekształceń twarzy lub innych urazów estetycznych.
• Ocenia rzeczywisty stan – wielkość, lokalizację, widoczność blizn, ich wpływ na wygląd i funkcjonowanie społeczne.
• Ustala uszczerbek – np. 5%, 10% lub więcej, w zależności od nasilenia problemu.

Taka swoboda pozwala na indywidualne dostosowanie oceny do konkretnej sytuacji poszkodowanego, co jest zgodne z zasadą sprawiedliwości odszkodowawczej.

Przykłady urazów nieujętych w tabeli ZUS

Z mojej praktyki wiem, że do najczęstszych urazów, które nie mają dedykowanej pozycji w tabeli ZUS, należą:

• Blizny powypadkowe – szczególnie na twarzy, szyi, rękach (widoczne, estetycznie obniżające komfort życia)
• Zaburzenia psychiczne powypadkowe – np. zespół stresu pourazowego (PTSD), lęki, depresja
• Powikłania długoterminowe – np. przewlekłe bóle, zespół bólowy kręgosłupa bez wyraźnych zmian strukturalnych
• Nietypowe uszkodzenia narządów – np. uszkodzenie nerwów obwodowych, specyficzne urazy okolic intymnych

W każdym z tych przypadków biegły sądowy ma obowiązek znaleźć pozycję zbliżoną i dostosować ocenę do rzeczywistego stanu poszkodowanego.

Najczęstsze pytania (FAQ)

1. Co zrobić, gdy biegły nie uwzględnił mojego urazu, bo nie ma go w tabeli ZUS?
Możesz wnieść zarzuty do opinii biegłego i wskazać, że zgodnie z § 8 ust. 3 rozporządzenia biegły powinien zastosować pozycję zbliżoną. W razie potrzeby Sąd może powołać innego biegłego.

2. Czy biegły może dowolnie ustalić procent uszczerbku?
Nie całkiem dowolnie – musi znaleźć pozycję zbliżoną w tabeli ZUS i uzasadnić, dlaczego uszczerbek jest wyższy lub niższy. Nie może arbitralnie wymyślać procentów bez oparcia w rozporządzeniu.

3. Ile wynosi zadośćuczynienie za blizny powypadkowe?
To zależy od wielu czynników: wielkości, lokalizacji, widoczności blizn, wieku poszkodowanego. W praktyce sądowej zadośćuczynienie za rozległe blizny na twarzy może wynieść od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych.

4. Czy mogę zakwestionować opinię biegłego w Sądzie?
Tak, masz prawo wnieść zastrzeżenia do opinii, wskazać jej braki i wnioskować o opinię uzupełniającą lub powołanie innego biegłego (art. 286 Kodeksu postępowania cywilnego).

5. Jak długo trwa proces o zadośćuczynienie?
Sprawy o zadośćuczynienie z reguły trwają od kilku miesięcy do 2 lat, w zależności od złożoności sprawy, liczby biegłych i postępowania odwoławczego.

6. Czy warto skorzystać z pomocy prawnika w sprawie o zadośćuczynienie?
Zdecydowanie tak – doświadczony prawnik pomoże właściwie sformułować roszczenia, przeprowadzić dowody i skutecznie zakwestionować niską opinię biegłego lub ofertę ubezpieczyciela.

Podsumowanie – najważniejsze wnioski

• Tabela ZUS jest podstawowym narzędziem oceny uszczerbku na zdrowiu, ale nie jedynym.
• Brak pozycji w tabeli nie oznacza braku prawa do zadośćuczynienia – biegły ma obowiązek zastosować pozycję zbliżoną.
• Biegły ma swobodę w ustalaniu uszczerbku – może go ustalić wyżej lub niżej od zakresu z tabeli, w zależności od rzeczywistego stanu poszkodowanego.
• Blizny, zaburzenia psychiczne i inne nietypowe urazy również zasługują na zadośćuczynienie, nawet jeśli nie są wymienione wprost w tabeli ZUS.
• Warto skorzystać z pomocy prawnika – prawidłowe przygotowanie sprawy i kwestionowanie opinii biegłych może znacząco zwiększyć wysokość zadośćuczynienia.

---

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa odszkodowawcza jest indywidualna, dlatego zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszam do Bloga o Odszkodowaniach:
Bartosz Kowalak, radca prawny
KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań
tel. +48 61 2224963
e-mail: bartosz.kowalak@prawnikpoznanski.pl
www: https://blogoodszkodowaniach.pl

---

Źródła

• Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu (§ 8 ust. 3)
• Kodeks cywilny (art. 445 § 1 – zadośćuczynienie)
• Kodeks postępowania cywilnego (art. 286 – opinia biegłego)