Naprawa nie zawsze oznacza pełne odszkodowanie

W praktyce kancelarii regularnie spotykamy się z sytuacją, gdy poszkodowani w wypadku komunikacyjnym odbierają swój naprawiony samochód z warsztatu, otrzymują zwrot kosztów naprawy od ubezpieczyciela i… uważają sprawę za zakończoną. Tymczasem często przysługuje im jeszcze dodatkowe odszkodowanie, o którym zakład ubezpieczeń „zapomina” poinformować. Mowa o utracie wartości handlowej pojazdu.

Warto zrozumieć ten mechanizm, ponieważ może on oznaczać tysiące złotych dodatkowego odszkodowania.

Czym jest utrata wartości handlowej?

Wyobraźmy sobie sytuację: posiadamy trzyletni samochód w doskonałym stanie, bezwypadkowy, regularnie serwisowany. Nagle uczestniczymy w kolizji – nie z naszej winy. Auto trafia do autoryzowanego warsztatu, gdzie przeprowadzana jest kompleksowa naprawa z użyciem oryginalnych części. Po kilku tygodniach odbieramy pojazd w stanie wizualnie niemal idealnym.

Czy jednak ten samochód ma teraz taką samą wartość jak przed wypadkiem?

Odpowiedź brzmi: nie. I to właśnie jest sedno problemu.

Bezwypadkowość jako wartość

Wystarczy przejrzeć ogłoszenia sprzedaży samochodów, by zauważyć, że jednym z kluczowych kryteriów wpływających na cenę jest bezwypadkowość. Kupujący są gotowi zapłacić więcej za pojazd, który nigdy nie uczestniczył w kolizji, nawet jeśli ewentualne naprawy zostały wykonane profesjonalnie.

To nie jest irracjonalny lęk – kupujący obawiają się ukrytych uszkodzeń, niedokładnych napraw, przyszłych problemów technicznych. Nawet perfekcyjnie naprawiony samochód budzi mniejsze zaufanie niż bezwypadkowy.

Definicja prawna szkody

Z prawnego punktu widzenia, utrata wartości handlowej to różnica między:

• wartością pojazdu w stanie sprzed wypadku (bezwypadkowego)
• wartością pojazdu po jego naprawieniu

Ta różnica stanowi realną szkodę majątkową poszkodowanego, która zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego (KC) powinna być pokryta przez sprawcę wypadku – a w praktyce przez jego ubezpieczyciela OC.

Milczenie ubezpieczycieli i interwencja KNF

Zakłady ubezpieczeń rzadko chętnie informują poszkodowanych o możliwości dochodzenia odszkodowania za utratę wartości handlowej. To zrozumiałe – oznacza to dla nich dodatkowe koszty. Problem był na tyle powszechny, że Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) zdecydowała się wydać specjalne wytyczne w tej sprawie.

Wytyczne KNF – obowiązki ubezpieczycieli

Zgodnie z wytycznymi KNF, zakład ubezpieczeń powinien:

1. Uwzględniać utratę wartości handlowej przy ustalaniu wysokości świadczenia z umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów, w przypadkach gdy utrata taka nastąpiła.
2. Informować o możliwości zgłoszenia roszczenia – po otrzymaniu zgłoszenia szkody, ubezpieczyciel powinien przekazać uprawnionemu informację o możliwości zgłoszenia roszczenia z tytułu utraty wartości handlowej, niezależnie od formy i trybu zgłoszenia.
3. Z własnej inicjatywy badać zasadność uwzględnienia w rezerwach techniczno-ubezpieczeniowych ewentualnego zobowiązania z tytułu utraty wartości handlowej – nawet jeśli uprawniony nie zgłosił jeszcze takiego roszczenia.
4. Indywidualizować ocenę roszczenia – zakład powinien oceniać każdy przypadek osobno, uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy.

Praktyczne znaczenie wytycznych

Wytyczne KNF mają charakter rekomendacji, ale ich znaczenie jest duże. Pokazują jasno stanowisko organu nadzoru: ubezpieczyciele powinni z własnej inicjatywy uwzględniać utratę wartości handlowej i informować o niej poszkodowanych.

W praktyce jednak wiele zakładów ubezpieczeń nadal tego nie robi, licząc na niewiedzę poszkodowanych.

Kiedy przysługuje odszkodowanie za utratę wartości handlowej?

Nie w każdym przypadku pojazd traci wartość handlową po naprawie. Kluczowe czynniki to:

• Wiek i stan pojazdu – im nowszy i lepiej utrzymany samochód, tym większa strata wartości
• Rodzaj i zakres uszkodzeń – drobne szkody mogą nie wpłynąć znacząco na wartość, ale poważniejsze uszkodzenia już tak
• Jakość naprawy – naprawa w ASO z oryginalnymi częściami minimalizuje, ale nie eliminuje straty wartości
• Segment pojazdu – samochody premium i luksusowe tracą więcej na bezwypadkowości

W praktyce kancelarii najczęściej spotykamy się z roszczeniami dotyczącymi pojazdów:

• młodych (do 5 lat)
• o wyższej wartości początkowej
• po poważniejszych kolizjach wymagających naprawy elementów konstrukcyjnych lub lakierowania większych powierzchni

Jak dochodzić odszkodowania za utratę wartości handlowej?

Krok 1: Zgłoszenie roszczenia

Po odbiorze naprawionego pojazdu warto zgłosić do ubezpieczyciela roszczenie o wypłatę odszkodowania za utratę wartości handlowej. Można to zrobić:

• pisemnie (najlepiej listem poleconym)
• elektronicznie (jeśli ubezpieczyciel ma taką możliwość)
• w trakcie likwidacji szkody (można od razu zaznaczyć, że zgłasza się również roszczenie z tego tytułu)

Krok 2: Wycena rzeczoznawcy

Kluczowym elementem jest uzyskanie opinii rzeczoznawcy samochodowego, który określi wysokość utraty wartości handlowej. Rzeczoznawca uwzględni:

• wartość pojazdu przed wypadkiem
• wartość pojazdu po naprawie
• zakres uszkodzeń i napraw
• cechy rynku lokalnego

Koszt takiej opinii to zwykle 300-800 zł, ale stanowi ona podstawę do dochodzenia często kilkukrotnie wyższego odszkodowania.

Krok 3: Negocjacje z ubezpieczycielem

Ubezpieczyciel powinien rozpatrzyć roszczenie w ciągu 30 dni. W praktyce często:

• odmawia wypłaty, argumentując że naprawa była kompletna
• oferuje kwotę znacznie niższą niż wynikająca z opinii rzeczoznawcy
• ignoruje roszczenie, licząc że poszkodowany nie będzie go kontynuował

W takich sytuacjach konieczne może być skierowanie sprawy na drogę sądową.

Krok 4: Postępowanie sądowe (jeśli konieczne)

Jeśli negocjacje nie przynoszą rezultatu, pozostaje złożenie pozwu do sądu. W praktyce kancelarii obserwujemy, że sądy coraz częściej uznają roszczenia z tytułu utraty wartości handlowej, o ile są one poparte rzetelną opinią rzeczoznawcy.

Warto pamiętać, że:

• można dochodzić odszkodowania bezpośrednio od sprawcy wypadku lub jego ubezpieczyciela
• termin przedawnienia wynosi najczęściej 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ KC)
• w postępowaniu sądowym można żądać również odsetek i zwrotu kosztów procesu

Na co zwrócić uwagę?

Z praktyki kancelarii wynika, że kluczowe są trzy elementy:

1. Dokumentacja – zachowaj wszystkie dokumenty związane z wypadkiem, naprawą, wartością pojazdu przed wypadkiem (np. oferty sprzedaży podobnych aut)
2. Czas – im szybciej zgłosisz roszczenie, tym lepiej. Nie czekaj, aż upłynie termin przedawnienia
3. Profesjonalna pomoc – rzeczoznawca i prawnik specjalizujący się w odszkodowaniach komunikacyjnych mogą znacząco zwiększyć Twoje szanse na sukces i wysokość uzyskanego odszkodowania

Podsumowanie

Utrata wartości handlowej to realna szkoda, którą ponosi poszkodowany w wypadku komunikacyjnym, nawet jeśli jego samochód został profesjonalnie naprawiony. Niestety, ubezpieczyciele rzadko sami informują o tym poszkodowanych, mimo wytycznych KNF.

Warto zapamiętać: jeśli Twój samochód uczestniczył w wypadku i został naprawiony, nie oznacza to automatycznie, że otrzymałeś pełne odszkodowanie. Sprawdź, czy nie przysługuje Ci dodatkowa rekompensata za utratę wartości handlowej – może to być kwota rzędu kilku, a nawet kilkunastu tysięcy złotych.

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.prawospadkowepoznan.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

Pytanie, na które mało kto odpowiada wprost

Kilka dni temu zadzwonił do mnie potencjalny klient. Standardowa sytuacja – kolizja od tyłu, uraz biczowy, odmowa ubezpieczyciela. Rozmawialiśmy przez telefon prawie godzinę. Tłumaczyłem mu procedury, szanse, terminy. I pod koniec, już niemal od niechcenia, zapytał:

„Panie mecenasie, ale czy to jest trudna sprawa? Bo ja słyszałem, że takie sprawy są skomplikowane…”

Zapanowała cisza. Bo wiedziałem, że powinienem mu odpowiedzieć zgodnie z prawdą. A prawda brzmi:

Tak. Sprawy o zadośćuczynienie za uraz biczowy to jedne z najtrudniejszych spraw odszkodowawczych, jakie prowadzę.

I zaraz wyjaśnię dlaczego.

Paradoks urazu biczowego – poważny uraz, który „nie istnieje”

Tu tkwi sedno problemu. Uraz biczowy (smagnięcie biczem, whiplash, dystorsja szyjnego odcinka kręgosłupa) to uraz, który nie zostawia śladów na badaniach obrazowych.

Poszkodowany robi RTG. Wynik: bez zmian.

Robi rezonans magnetyczny. Wynik: brak cech pourazowych.

Robi tomografię. Wynik: w normie.

A poszkodowany cierpi. Ma bóle szyi, głowy, zawroty, nudności, problemy ze snem. Ale w dokumentacji medycznej nie ma „twardego dowodu” – połamanej kości, uszkodzonego dysku, zmiany widocznej na obrazie.

I to jest prezent dla ubezpieczycieli.

Jak ubezpieczyciel to wykorzystuje

Ubezpieczyciel patrzy na dokumentację. Widzi: „brak zmian na MR”. I natychmiast rozpoczyna kampanię kwestionowania:

• „Nie ma urazu, skoro nie widać go na badaniach”
• „Dolegliwości wynikają ze zmian zwyrodnieniowych, które pan/pani miał wcześniej”
• „To było inne zdarzenie, nie ten wypadek”
• „Pan/pani przesadza, symuluje, wyłudza”

A jeśli poszkodowany faktycznie ma jakieś wcześniejsze problemy z kręgosłupem (co w dzisiejszych czasach jest normą – większość dorosłych ma jakieś zmiany zwyrodnieniowe) – ubezpieczyciel triumfuje: „Widzi pan? To nie był wypadek, to pana choroba!”

Rzeczywistość procesu – co się dzieje w sądzie

Pamiętam jedną z moich pierwszych spraw o uraz biczowy. Byłem młodym prawnikiem, pełnym entuzjazmu i naiwności. Myślałem: „To prosta sprawa. Mamy dokumentację medyczną, wyraźny mechanizm urazu, wszystko się zgadza.”

Sprawa trwała trzy i pół roku.

Co się wydarzyło przez te trzy lata?

Rok pierwszy: Walka o dokumentację

Ubezpieczyciel złożył wniosek o „całą historię leczenia powoda z ostatnich pięciu lat”. Chciał sprawdzić, czy klient nie miał wcześniej jakichkolwiek problemów z kręgosłupem.

Zbieraliśmy dokumentację z różnych przychodni, szpitali, rehabilitacji. Każde zaświadczenie kosztowało. Każde trwało tygodnie.

Rok drugi: Biegły z rekonstrukcji wypadków

Ubezpieczyciel zażądał opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych. Argument? „Należy ustalić, czy przy danych prędkościach zderzeń mogło dojść do wyzwolenia sił powodujących uraz.”

Biegły analizował prędkości, siły uderzenia, punkty kontaktu. Sporządzał obliczenia fizyczne. Robił symulacje komputerowe.

I wydał opinię: „W mechanizmie zderzenia mogło dojść do urazu biczowego.”

Ubezpieczyciel złożył zastrzeżenia do opinii. Biegły musiał ją uzupełniać. Kolejne miesiące.

Rok trzeci: Biegli medyczni

Wreszcie doszło do opinii medycznych. Biegły ortopeda. Biegły neurolog. Czasem biegły psychiatra (bo często uraz biczowy ma skutki psychiczne).

Każda opinia – to kilka miesięcy czekania.

Ubezpieczyciel składał zastrzeżenia. Biegły uzupełniał. Kolejne miesiące.

Rok trzeci i pół: Wyrok

W końcu wyrok. Klient wygrał. Dostał zasądzone zadośćuczynienie.

Ale przez trzy i pół roku walczył z systemem. Przez trzy i pół roku ubezpieczyciel robił wszystko, by sprawę jak najbardziej skomplikować, przedłużyć, utrudnić.

Dlaczego to takie trudne?

Bo ubezpieczyciele w sprawach o uraz biczowy przyjęli strategię: walczyć do upadłego.

Nie chodzi już o ustalenie prawdy. Chodzi o zmęczenie poszkodowanego.

Jeśli sprawa będzie trwać trzy lata, wielu poszkodowanych w międzyczasie odpuści. Zaakceptuje niską ugodę, bo „nie mogę już czekać, potrzebuję pieniędzy teraz”.

I to działa. Z mojego doświadczenia około 30-40% klientów rezygnuje w trakcie procesu, akceptując propozycję ugody znacznie niższą niż należne im zadośćuczynienie.

Absurdy, które widziałem na własne oczy

Przez lata prowadzenia spraw o uraz biczowy widziałem rzeczy, które oscylują na granicy groteski.

Absurd 1: Zniszczony fotel, ale „brak sił”

To był mój ulubiony przypadek. Kolizja od tyłu, kierowca wozi na tylnym siedzeniu dzieci. Uderzona z tyłu. Fotelik dziecięcy – kompletnie zniszczony. Całkowicie. Producent fotelika w instrukcji pisał: „Po takim uderzeniu fotelik nadaje się wyłącznie do utylizacji.”

Klientka – uraz biczowy, bóle szyi, głowy.

Ubezpieczyciel zamówił opinię biegłego z rekonstrukcji. Biegły obliczył, że „siły uderzenia były niewystarczające do spowodowania urazu kręgosłupa szyjnego”.

Pytam na rozprawie biegłego: „Panie profesorze, jak to możliwe, że siły były wystarczające do całkowitego zniszczenia fotelika dziecięcego – konstrukcji zaprojektowanej specjalnie, by wytrzymywać uderzenia – ale niewystarczające do urazu delikatnych struktur szyjnych człowieka?”

Biegły milczał. Sędzia uniosła brew. Ubezpieczyciel próbował zmienić temat.

Wygraliśmy tę sprawę. Ale kosztowało to dwa lata.

Absurd 2: „Pan jest za młody, by mieć zmiany zwyrodnieniowe”

Inny przypadek. Klient, 28 lat, uraz biczowy. Ubezpieczyciel twierdzi: „Dolegliwości wynikają ze zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa.”

Biegły ortopeda w opinii pisze: „Pacjent ma 28 lat. Zmiany zwyrodnieniowe w takim wieku są rzadkością. Dolegliwości wynikają z urazu pourazowego.”

Ubezpieczyciel w odpowiedzi na opinię: „Biegły nie wziął pod uwagę, że zmiany zwyrodnieniowe mogą występować również u młodych osób.”

Czytam to i myślę: „Chwila, chwila. Przed chwilą twierdziliście, że to zmiany zwyrodnieniowe. Teraz biegły mówi, że w tym wieku to rzadkość. A wy odpowiadacie, że jednak mogą występować? To której wersji się trzymamy?”

Ale taka jest rzeczywistość – ubezpieczyciele stosują sprzeczne ze sobą argumenty, byle tylko podważyć roszczenie.

Absurd 3: Historia leczenia sprzed dekady

Ubezpieczyciel żądał historii leczenia klienta z dziesięciu lat wstecz.

Dziesięć lat. Klient miał wtedy 18 lat. Był w liceum.

Pytam: „Po co panu historia leczenia z liceum?”

Ubezpieczyciel: „Chcemy sprawdzić, czy powód nie miał wcześniejszych problemów z kręgosłupem.”

Znaleźli jedno zaświadczenie sprzed ośmiu lat. Klient zgłosił się kiedyś do lekarza z bólem szyi po grze w siatkówkę.

Ubezpieczyciel triumfalnie: „Widzi pan? Powód miał problemy z kręgosłupem już osiem lat temu! To dowodzi, że obecne dolegliwości nie wynikają z wypadku!”

Jeden. Epizod. Osiem. Lat. Temu.

To jest poziom desperacji ubezpieczycieli w sprawach o uraz biczowy.

Ile to trwa i ile kosztuje?

Z mojego doświadczenia, proces o zadośćuczynienie za uraz biczowy trwa przeciętnie:

• Najkrócej: 18 miesięcy (rzadko)
• Przeciętnie: 2-3 lata
• Najdłużej: 4 lata (zdarza się)

Dlaczego tak długo? Bo ubezpieczyciele celowo przedłużają postępowanie:

• Żądają dodatkowych opinii
• Składają zastrzeżenia do każdej opinii
• Domagają się uzupełnień
• Odwołują się od każdego niekorzystnego postanowienia

To nie jest przypadek. To strategia.

Co to oznacza dla poszkodowanego?

Wyobraź sobie, że przez trzy lata:

• Musisz jeździć na rozprawy (zwykle 4-6 razy)
• Musisz jeździć na badania do biegłych (jeszcze 2-3 razy)
• Musisz zbierać dokumentację medyczną
• Musisz czekać, czekać, czekać

A przez cały ten czas masz ból. Masz ograniczenia. Nie możesz normalnie funkcjonować.

I słyszysz od ubezpieczyciela: „Pan symuluje.”

To jest psychicznie wyczerpujące.

Czy da się wygrać samodzielnie, bez prawnika?

Teoretycznie – tak. Każdy ma prawo reprezentować siebie w sądzie.

Praktycznie? Odradzam.

I nie chodzi tu o reklamę mojej kancelarii. Chodzi o realia.

Dlaczego samodzielnie to bardzo trudne?

1. Musisz znać przepisy

Nie wystarczy wiedzieć, że „należy mi się odszkodowanie”. Musisz znać:

• Kodeks cywilny (art. 444, 445, 446, 361)
• Kodeks postępowania cywilnego (procedury, terminy, wnioski dowodowe)
• Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach odszkodowawczych
• Zasady ustalania wysokości zadośćuczynienia

2. Musisz umieć pisać pisma procesowe

Pozew o zadośćuczynienie za uraz biczowy to nie jest proste pismo. To często 15-20 stron szczegółowej argumentacji prawnej, medycznej i faktycznej.

Bez doświadczenia – praktycznie niemożliwe do napisania poprawnie.

3. Musisz umieć współpracować z biegłym

Biegły zadaje pytania. Musisz wiedzieć, jak odpowiadać, by nie zaszkodzić swojej sprawie. Musisz umieć złożyć zastrzeżenia do opinii, jeśli jest niekorzystna. Musisz umieć zaproponować pytania uzupełniające.

To wymaga znajomości medycyny i prawa równocześnie.

4. Musisz umieć negocjować

W większości spraw dochodzi do prób ugody. Ubezpieczyciel proponuje jakąś kwotę. Musisz wiedzieć, czy to dobra propozycja, czy zaniżona. Musisz umieć negocjować.

Bez doświadczenia – ryzykujesz zaakceptowanie oferty znacznie niższej niż należna.

5. Musisz wytrzymać psychicznie

To jest najtrudniejsze. Przez trzy lata walczyć z agresywną korporacją, która ma armię prawników i nieograniczony budżet. Która co tydzień wymyśla nowe argumenty, by podważyć twoje roszczenie.

Samodzielnie – bardzo trudno to wytrzymać.

Moja szczera rada

Po latach prowadzenia spraw o uraz biczowy moja rada jest prosta:

Weź prawnika. Nie próbuj sam.

I nie mówię tego, bo chcę zarobić (mogę sobie pozwolić na szczerość – prowadzę wystarczająco dużo spraw). Mówię to, bo widziałem, jak wiele osób próbowało samodzielnie – i przegrywało, mimo że ich sprawy były dobre.

To nie jest sprawa o niealimentację, gdzie wystarczy złożyć wniosek. To nie jest sprawa o drobny dług. To skomplikowany proces, który wymaga specjalistycznej wiedzy prawnej i medycznej.

Czy to się opłaca?

Pytanie, które zawsze pada: „Ale ile pan bierze prowizji?”

Zazwyczaj 20% od uzyskanej kwoty. Czyli jeśli wygrasz 15 000 zł – zapłacisz 3 000 zł prawnikowi.

Czy to dużo? Czy to mało?

Pomyśl tak: samodzielnie masz szansę przegrać albo uzyskać znacznie niższą kwotę. Z prawnikiem – praktycznie pewna wygrana (94% spraw kończy się sukcesem) i maksymalna kwota zadośćuczynienia.

Wolisz mieć 12 000 zł (po prowizji), czy 0 zł (bo przegrałeś samodzielnie)?

Odpowiedź jest oczywista.

Podsumowanie – prawda, której nikt nie chce usłyszeć

Wracając do pytania z tytułu: Czy proces o zadośćuczynienie za uraz biczowy jest trudny?

Odpowiedź: Tak. Bardzo trudny.

Trudny merytorycznie – bo wymaga wiedzy prawnej, medycznej i procesowej.

Trudny proceduralnie – bo ubezpieczyciele celowo komplikują sprawę, domagając się dziesiątek opinii i dokumentów.

Trudny psychicznie – bo trwa latami i wymaga ciągłej walki z agresywną korporacją.

Ale – i to jest kluczowe – da się wygrać.

Większość spraw (94%) kończy się sukcesem. Większość poszkodowanych otrzymuje zadośćuczynienie. Nie zawsze w pełnej wysokości, jaką wnioskowali, ale zawsze więcej niż proponował ubezpieczyciel.

Więc jeśli jesteś poszkodowany z urazem biczowym – nie daj się zastraszyć. Tak, to będzie trudne. Tak, to będzie długie. Ale warto.

Bo na końcu tej drogi jest sprawiedliwość. I pieniądze, które ci się należą.

A ubezpieczyciel? Ubezpieczyciel będzie musiał zapłacić. Może nie od razu. Może nie dobrowolnie. Ale sąd go do tego zmusi.

I to jest piękno systemu prawnego – pomimo wszystkich jego wad, ostatecznie sprawiedliwość zwycięża.

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.prawospadkowepoznan.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

Prowadzę praktykę odszkodowawczą od wielu lat i wciąż zdarza mi się, że klient przychodzi z pytaniem: „Panie mecenasie, ale ja tam wszedłem gdzie nie wolno / nie miałem kasku / spieszyło mi się… To chyba moja wina?”. I za każdym razem odpowiadam: „Poczekaj, nie tak szybko. Rozdzielanie odpowiedzialności to nie jest liczenie win jak w szkolnym zeszycie. To znacznie bardziej skomplikowane”.

Dziś opowiem o tym, jak naprawdę wygląda ten proces. I dlaczego jedno naruszenie po Twojej stronie nie musi oznaczać, że ponosisz większość odpowiedzialności.

Spis treści

1. Czym jest rozdzielanie odpowiedzialności?
2. Tabela porównawcza – praktyczne narzędzie
3. Przykład z praktyki kancelarii
4. Kluczowe czynniki, które bierze pod uwagę sąd
5. Kiedy jedno naruszenie nie decyduje o wszystkim
6. Praktyczne wskazówki

Czym jest rozdzielanie odpowiedzialności?

Wyobraź sobie, że jesteś klientem hurtowni budowlanej. Wchodzisz do magazynu po zakupiony towar, mimo że na drzwiach wisi tablica „Zakaz wstępu”. W środku dochodzi do wypadku – przewraca się na Ciebie nieprawidłowo ułożony sztapel materiałów.

Pytanie brzmi: kto ponosi odpowiedzialność?

• Ty, bo weszłeś gdzie nie wolno?
• Pracodawca, bo sztapel był źle ułożony?
• A może oboje?

Art. 362 kodeksu cywilnego mówi, że jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Kluczowe słowa: „stosownie do okoliczności”. Nie chodzi tylko o to, kto co zrobił. Chodzi o kontekst tego działania.

Tabela porównawcza – praktyczne narzędzie

W pismach do spraw odszkodowawczych często stosuję prostą tabelę porównawczą. To narzędzie, które pozwala sądowi na pierwszy rzut oka zobaczyć, jak wyglądają proporcje winy.

Weźmy przykład z praktyki kancelarii – sprawa wypadku w magazynie:

---

KRYTERIUM: Stopień winy

Poszkodowany: Wszedł pomimo zakazu na drzwiach

Pracodawca: Tolerował wchodzenie klientów przez lata, niewłaściwie składował towar, brak zabezpieczeń

---

KRYTERIUM: Stopień przyczynienia

Poszkodowany: Minimalne (około 10%) – zachowanie typowe w tym zakładzie

Pracodawca: Znaczące (około 90%) – systemowe zaniedbania BHP

---

KRYTERIUM: Naruszenie obowiązków

Poszkodowany: Jedno naruszenie: przekroczenie zakazu

Pracodawca: Wielokrotne: tolerowanie praktyki, złe składowanie, brak nadzoru, brak faktycznych barier

---

KRYTERIUM: Profesjonalizm

Poszkodowany: Klient, działał zgodnie z praktyką zaistniałą w zakładzie

Pracodawca: Profesjonalny przedsiębiorca, odpowiedzialny za bezpieczeństwo

---

KRYTERIUM: Motywy

Poszkodowany: Chciał odebrać zakupiony towar, podążał za pracownikiem

Pracodawca: Oszczędność czasu i kosztów kosztem bezpieczeństwa

---

KRYTERIUM: Wiek i doświadczenie

Poszkodowany: Dorosły, z zawodu stolarz – rozumiał niebezpieczeństwo, więc nie manipulowałby celowo przy konstrukcjach

Pracodawca: Wieloletni przedsiębiorca w branży budowlanej

---

Patrząc na takie zestawienie, nagle okazuje się, że jedno naruszenie po stronie poszkodowanego waży znacznie mniej niż sześć naruszeń po stronie pracodawcy.

Przykład z praktyki kancelarii

Pamiętam sprawę, w której sąd I instancji przypisał poszkodowanemu aż 90% odpowiedzialności. Uzasadnienie? „Wszedł tam gdzie zakaz”.

Sporządziłem tabelę porównawczą i dołączyłem ją do apelacji. Do tego dodałem szczegółową analizę każdego kryterium:

Stopień winy:

Poszkodowany naruszył formalny zakaz, ale zakaz ten był w praktyce martwy – tolerowany przez właścicieli, nieegzekwowany, faktycznie zniesiony praktyką.

Pracodawca świadomie tolerował łamanie zakazu, niewłaściwie składował ciężkie materiały (co potwierdził inspektor Inspekcji Pracy), nie zabezpieczył faktycznie dostępu do niebezpiecznej strefy.

Ciężar naruszonych obowiązków:

Po stronie poszkodowanego było naruszenie zakazu w sytuacji, gdy wszyscy to robili i nikt tego nie zabraniał.

Po stronie pracodawcy – jako profesjonalista prowadzący działalność gospodarczą miał znacznie szersze obowiązki: zapewnienie bezpieczeństwa klientom i pracownikom, właściwe składowanie materiałów, egzekwowanie zakazów jeśli są, albo zabezpieczenie strefy jeśli zakaz ma być realny.

Motywy:

Poszkodowany chciał odebrać zakupiony towar, podążał za pracownikiem na wózku widłowym, działał w dobrej wierze.

Pracodawca działał z oszczędności – łatwiej było pozwolić klientom wchodzić do magazynu niż budować właściwy system wydawania towaru.

Kluczowe czynniki, które bierze pod uwagę sąd

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, przy ustalaniu faktycznego obniżenia odszkodowania sąd powinien rozważyć następujące okoliczności:

1. Stopień winy obu stron

Nie chodzi tylko o to, kto co zrobił źle. Chodzi o to, jak bardzo to było „złe”. Czy to było lekkie niedopatrzenie, czy rażące naruszenie? Czy działanie było umyślne, czy przypadkowe?

2. Stopień przyczynienia

Ile faktycznie dane zachowanie przyczyniło się do szkody? Czasem formalne naruszenie (np. wejście do magazynu) ma minimalne przyczynienie, bo prawdziwą przyczyną wypadku było coś zupełnie innego (np. źle ułożony sztapel).

3. Naruszenie obiektywnych reguł postępowania

Kto bardziej naruszył podstawowe zasady ostrożności? Czy naruszenie było oczywiste dla każdego, czy może wynikało z nietypowej sytuacji?

4. Konfrontacja z zarzutami stawianymi odpowiedzialnemu za szkodę

Jeśli pracodawcy stawia się szereg poważnych zarzutów (niewłaściwe składowanie, brak szkoleń, tolerowanie niebezpiecznych praktyk), a poszkodowanemu tylko jeden czy dwa – to już samo to powinno przesądzić o proporcjach.

5. Motywy poszkodowanego

Dlaczego poszkodowany zachował się w dany sposób? Czy działał ze złej woli, w pośpiechu, z niewiedzy? A może po prostu robił to, co wszyscy, za przyzwoleniem pracodawcy?

6. Ciężar naruszonych obowiązków i stopień ich naruszenia

Pracodawca prowadzący działalność gospodarczą ma znacznie szersze obowiązki niż klient czy młody pracownik. Naruszenie obowiązków przez profesjonalistę waży więcej.

7. Szczególne okoliczności danego wypadku

Czy była to sytuacja typowa, czy wyjątkowa? Czy były jakieś okoliczności łagodzące? Czy poszkodowany był wprowadzony w błąd?

8. Specyficzne cechy osobiste poszkodowanego

Wiek, doświadczenie, wykształcenie, stan zdrowia. Młody, niedoświadczony pracownik będzie oceniany łagodniej niż doświadczony fachowiec.

Kiedy jedno naruszenie nie decyduje o wszystkim

Z mojego doświadczenia wynika, że jedno z największych błędów w ocenie przyczynienia to skupianie się wyłącznie na tym, co zrobił poszkodowany, i ignorowanie kontekstu.

Przykład pierwszy:

Poszkodowany wszedł do magazynu mimo zakazu. To naruszenie. Ale w tym magazynie przez lata klienci wchodzili swobodnie. Pracownicy sami ich wpuszczali. Właściciel pozwalał im wjeżdżać samochodami. Drzwi były zawsze otwarte. Brakowało jakiejkolwiek kontroli dostępu.

W takim kontekście „naruszenie zakazu” przez poszkodowanego nabiera zupełnie innego znaczenia. To nie było lekkomyślne łamanie jasnego zakazu. To było działanie zgodne z praktyką, którą tolerował i faktycznie akceptował pracodawca.

Przykład drugi:

Pracownik nie założył kasku. To naruszenie. Ale pracodawca nie zapewnił kasków. Pracownik nigdy nie miał szkolenia BHP. Inni pracownicy też nie nosili kasków. Pracodawca nigdy nie egzekwował tego obowiązku.

Czy w takiej sytuacji można mówić o dominującej winie pracownika? Moim zdaniem nie.

Praktyczne wskazówki

Wskazówka 1: Zrób własną analizę porównawczą

Jeśli doszło do wypadku, usiądź spokojnie i wypisz po kolei każde kryterium:

• Stopień winy – co Ty, co druga strona
• Przyczynienie – ile faktycznie przyczyniło się Twoje działanie
• Naruszenie obowiązków – jakie i czyje były cięższe
• Profesjonalizm – kto miał większą wiedzę i odpowiedzialność
• Motywy – dlaczego postąpiłeś w dany sposób
• Okoliczności – co było nietypowe, co łagodzące

Często okaże się, że Twoje „winy” to kropla w morzu zaniedbań drugiej strony.

Wskazówka 2: Dokumentuj praktykę, nie tylko formalne zakazy

Jeśli w Twojej pracy wszyscy łamią jakieś przepisy za cichym przyzwoleniem szefa – dokumentuj to. Zdjęcia, świadkowie, notatki. To będzie kluczowe w sądzie.

Wskazówka 3: Zbieraj zeznania współpracowników

Inni pracownicy, klienci, dostawcy – każdy kto widział, jak faktycznie wyglądała praca w danym miejscu. Ich zeznania mogą potwierdzić, że Twoje zachowanie było normą, nie wyjątkiem.

Wskazówka 4: Powołuj się na protokoły kontroli

Jeśli Inspekcja Pracy, Sanepid czy inne organy kontrolne stwierdzały naruszenia u pracodawcy – to bardzo wzmacnia Twoją pozycję.

Wskazówka 5: Nie przyjmuj pierwszej proporcji za pewnik

Ubezpieczyciele czy sąd I instancji często rzucają liczby: „60% Pana wina”. To dopiero początek negocjacji, nie koniec.

Wskazówka 6: Znajdź prawnika, który zrobi szczegółową analizę

Dobry prawnik w sprawie odszkodowawczej powinien umieć sporządzić taką analizę porównawczą wszystkich okoliczności. To znacznie ułatwia sądowi właściwą ocenę proporcji winy.

Wskazówka 7: W apelacji używaj konkretnych argumentów

Nie pisz ogólnie „sąd błędnie ocenił”. Napisz: „Sąd pominął, że poszkodowany naruszył JEDEN obowiązek, podczas gdy pracodawca naruszył SZEŚĆ, w tym…” i wymień po kolei.

FAQ

Czy zawsze trzeba ustalać przyczynienie się poszkodowanego?

Nie. Jeśli materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie przyczynienia albo jest ono znikome – sąd może w ogóle nie obniżać odszkodowania.

Co jeśli formalnie naruszyłem więcej przepisów niż pracodawca?

Liczy się nie ilość naruszeń, ale ich ciężar i faktyczne przyczynienie do szkody. Dwa drobne naruszenia po Twojej stronie mogą ważyć mniej niż jedno rażące naruszenie przez pracodawcę.

Czy doświadczenie zawodowe ma znaczenie?

Zdecydowanie. Młody, niedoświadczony pracownik będzie oceniany łagodniej. Ale uwaga – jeśli jesteś fachowcem w danej dziedzinie, sąd może oczekiwać od Ciebie większej ostrożności.

Co jeśli działałem pod presją czasu?

To okoliczność łagodząca. Jeśli spieszyłeś się bo szef Cię gonił, a nie z własnej lekkomyślności – to obciąża pracodawcę, nie Ciebie.

Czy mogę sam sporządzić taką analizę i przedstawić ją w sądzie?

Tak, ale lepiej skonsultować się z prawnikiem. On pomoże właściwie sformułować argumenty i osadzić je w kontekście orzecznictwa.

Co jeśli sąd I instancji ustalił przyczynienie błędnie?

To częsty powód apelacji. Jeśli uważasz, że proporcje są niesprawiedliwe – walcz w apelacji z konkretnymi argumentami i dowodami.

Jak przedstawić tę analizę w piśmie procesowym?

Najlepiej w sposób przejrzysty – najpierw wymień kryterium (np. „Stopień winy”), potem opisz co było po każdej ze stron. Unikaj skomplikowanych tabel w Wordzie, które mogą się rozjechać.

Najważniejsze wnioski

1. Rozdzielanie odpowiedzialności to nie tylko liczenie naruszeń
2. Analiza porównawcza wszystkich okoliczności pomaga zobrazować rzeczywiste proporcje
3. Jedno naruszenie poszkodowanego może ważyć mniej niż wiele naruszeń pracodawcy
4. Kontekst (praktyka, motywy, okoliczności) ma kluczowe znaczenie
5. Profesjonalizm strony odpowiedzialnej obciąża ją bardziej
6. W apelacji warto szczegółowo rozpisać każde kryterium oceny

---

Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa odszkodowawcza jest indywidualna, dlatego zapraszam do kontaktu z kancelarią.

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.blogoodszkodowaniach.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

Ostatnio prowadziłem sprawę, która na pierwszy rzut oka nie miała wiele wspólnego z klasycznym dochodzeniem odszkodowania. Mój klient kupił auto, które okazało się wadliwe. Zażądał obniżenia ceny i planował naprawić pojazd, bo – logicznie – nie miał zamiaru czekać rok czy dwa na zakończenie procesu, trzymając bezużyteczne auto na parkingu.

Problem? Gdyby od razu naprawił samochód, mógłby usłyszeć zarzut: „A skąd mamy wiedzieć, że wada w ogóle istniała?”.

To klasyczny dylemat, z którym spotykam się regularnie w sprawach odszkodowawczych:

Chcę wyższego odszkodowania, ale nie chcę czekać z naprawą (lub sprzedażą) auta do końca postępowania.

Co wtedy zrobić? Odpowiedź brzmi: zabezpieczenie dowodów.

Czym jest zabezpieczenie dowodów?

To instytucja prawna przewidziana w art. 310 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC), która pozwala na wcześniejsze przeprowadzenie dowodu, gdy:

• Zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo
• Z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.

Innymi słowy: jeśli obawiam się, że za kilka miesięcy (gdy sprawa trafi do sądu) dowód zniknie, zmieni się lub będzie niemożliwy do przeprowadzenia – mogę złożyć wniosek o jego wcześniejsze zabezpieczenie.

Cel: przeciwdziałanie utracie środków dowodowych.

Kiedy warto z tego skorzystać?

Zabezpieczenie dowodów to nie wymysł teoretyczny – to praktyczne narzędzie, które może uratować Twoją sprawę. Oto typowe sytuacje:

1. Chcesz naprawić auto przed końcem procesu

Po kolizji masz uszkodzony samochód. Ubezpieczyciel zaproponował śmieszne odszkodowanie, planujesz sprawę sądową, ale… nie możesz czekać rok z naprawą. Potrzebujesz auta do pracy, życia, rodziny.

Rozwiązanie: Wnioskujesz o zabezpieczenie dowodu z oględzin pojazdu przez biegłego. Sąd wyznacza eksperta, który ocenia uszkodzenia i sporządza opinię przed naprawą. Potem możesz spokojnie naprawić auto – dowód jest zabezpieczony.

2. Chcesz sprzedać rozbity pojazd

Czasem nie opłaca się naprawiać totalnie rozbitego auta – lepiej sprzedać je na części lub jako „powypadkowe”. Ale jeśli sprzedasz przed procesem, jak udowodnisz zakres uszkodzeń?

Rozwiązanie: Zabezpieczasz dowód z oględzin, a następnie sprzedajesz wrak. Opinia biegłego będzie dowodem w sprawie.

3. Świadek wypadku jest chory lub w podeszłym wieku

Najczęstszy przykład to zeznania świadka, który może nie dożyć końca procesu (np. starszy człowiek po zawale) lub może stracić pamięć (np. postępująca demencja).

Rozwiązanie: Zabezpieczasz dowód z zeznań świadka – sąd przesłuchuje go wcześniej, protokół służy jako dowód w procesie.

4. Dowód może „zniknąć” z innych przyczyn

Np. uszkodzona drabina (jak w poprzednim wpisie na blogu), która może zostać wyrzucona, czy ślady po zalaniu mieszkania, które znikną po remoncie.

Jak złożyć wniosek o zabezpieczenie dowodów?

Krok 1: Ustal właściwy sąd

Wniosek składasz:

• W sądzie właściwym do rozpoznania sprawy (np. sąd rejonowy w miejscu Twojego zamieszkania, jeśli tam będzie proces).
• Jeśli sprawa nie cierpi zwłoki lub postępowanie nie zostało jeszcze wszczęte – w sądzie rejonowym, w którego okręgu dowód ma być przeprowadzony (np. sąd w Poznaniu, jeśli auto jest w Poznaniu).

Krok 2: Określ elementy wniosku

Wniosek musi zawierać:

• Wnioskodawcę – Ty (poszkodowany).
• Potencjalnego przeciwnika procesowego – np. ubezpieczyciela, sprawcę wypadku.
• Fakt, który ma być udowodniony – np. zakres uszkodzeń pojazdu, stan techniczny przed naprawą.
• Przyczynę uzasadniającą potrzebę zabezpieczenia dowodu – np. konieczność naprawy auta, obawa zniszczenia dowodu.

Krok 3: Przeciwnik musi być wezwany

Zasadniczo zabezpieczenie dowodu nie może być dopuszczone bez wezwania przeciwnika. Wyjątki:

• Sprawa nie cierpi zwłoki (np. auto musi być natychmiast naprawione).
• Przeciwnik nie może być wskazany lub jego miejsce pobytu nie jest znane.

W takich przypadkach dowód można przeprowadzić bez udziału przeciwnika.

Przykład z mojej praktyki

Wracam do sprawy z początku. Mój klient kupił auto, które okazało się wadliwe. Zanim wytoczył powództwo o obniżenie ceny, złożyliśmy wniosek o zabezpieczenie dowodu z oględzin pojazdu. Sąd wyznaczył biegłego, który przeprowadził oględziny i sporządził opinię o stanie technicznym auta.

Efekt?

• Klient mógł naprawić pojazd i normalnie z niego korzystać.
• W procesie mieliśmy pełną dokumentację dowodową – opinia biegłego była „fotografią” stanu auta przed naprawą.
• Sprzedawca nie mógł twierdzić, że wady nie było lub że powstała później.

Wynik: Klient wygrał sprawę i odzyskał część ceny. Auto dalej służy mu do codziennych dojazdów.

Moja rada: nie czekaj z naprawą, ale zabezpiecz dowód

Z doświadczenia wiem, że:

• Większość poszkodowanych boi się naprawiać auto przed końcem procesu, bo obawia się utraty dowodu.
• Tymczasem zabezpieczenie dowodów rozwiązuje ten problem – możesz mieć „ciastko i zjeść ciastko”.
• Sądy chętnie uwzględniają takie wnioski, jeśli są uzasadnione.

Co zrobić, jeśli musisz naprawić auto, ale chcesz wysokiego odszkodowania?

1. Złóż wniosek o zabezpieczenie dowodu z oględzin – najlepiej zanim zaczniesz naprawę.
2. Udokumentuj uszkodzenia – zrób zdjęcia, zachowaj faktury, kosztorysy napraw.
3. Nie czekaj na koniec procesu – jeśli potrzebujesz auta teraz, zabezpiecz dowód i naprawiaj.
4. Skonsultuj się z prawnikiem – wniosek o zabezpieczenie dowodów to formalność, ale warto zrobić ją dobrze.

Najważniejsze wnioski

1. Zabezpieczenie dowodów to legalne „zamrożenie” stanu faktycznego – możesz naprawić auto, a dowód pozostanie.
2. Najczęściej dotyczy oględzin pojazdu i zeznań świadków – zwłaszcza gdy świadek jest chory lub w podeszłym wieku.
3. Wniosek składasz w sądzie właściwym – rejonowym lub okręgowym, w zależności od okoliczności.
4. Przeciwnik (ubezpieczyciel) musi być wezwany – chyba że sprawa nie cierpi zwłoki.
5. To niedoceniane narzędzie – a powinno być standardem w sporach odszkodowawczych.

---

Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, dlatego zapraszam do kontaktu z moją kancelarią.

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.blogoodszkodowaniach.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

Pamiętam telefon od klienta z Koszalina. Generali odmówiło mu wypłaty za whiplash, napisaliśmy odwołanie, odmówili ponownie. „Ok, panie mecenasie, to idziemy do sądu. Ale do którego? Do Koszalina czy może do Warszawy, gdzie Generali ma siedzibę?”

„Do Koszalina albo tam gdzie miał Pan wypadek” – odpowiedziałem.

„A czemu nie do Warszawy? Przecież tam jest ich centrala!”

„Bo już nie można” – westchnąłem, przygotowując się na dłuższe wyjaśnienie.

I tak zaczęła się rozmowa o jednej z najważniejszych kwestii proceduralnych w sprawach o odszkodowania za whiplash – właściwości miejscowej sądu. Brzmi nudno? Być może. Ale ta pozornie techniczna kwestia ma ogromne znaczenie praktyczne. Pozwólcie, że wyjaśnię dlaczego.

Dwa sądy do wyboru – aktualne zasady

Jeśli dostaliście odmowę od ubezpieczyciela (a przy whiplash to niemal pewnik) i chcecie złożyć pozew, macie obecnie dwa sądy do wyboru:

1. Sąd właściwy dla Waszego miejsca zamieszkania

To jest najwygodniejsza opcja dla większości poszkodowanych. Mieszkacie w Poznaniu? Pozywamy w Poznaniu. W Gdańsku? W Gdańsku. Nie musicie jeździć na rozprawy do innego miasta.

2. Sąd właściwy dla miejsca wypadku

Jeśli wypadek był blisko Waszego miejsca zamieszkania – nie ma różnicy. Ale jeśli wypadek był w innym mieście (np. mieszkacie w Szczecinie, a wypadek był w Krakowie), możecie wybrać czy pozwać w Szczecinie czy w Krakowie.

I to wszystko. Koniec opcji.

„A co z siedzibą ubezpieczyciela?” – historia pewnej zmiany przepisów

Tutaj zaczyna się ciekawa historia, która pokazuje jak prawo reaguje na rzeczywistość (czasem z opóźnieniem).

Dawniej – do około 2016 roku – można było pozwać ubezpieczyciela również przed sąd jego siedziby. Brzmi logicznie, prawda? PZU ma siedzibę w Warszawie, więc możesz pozwać do Warszawy. Generali w Warszawie – pozywasz do Warszawy.

Ale co się stało? Kancelarie prawne zaczęły masowo kierować sprawy do Warszawy.

Dlaczego? Nie dlatego, że to było wygodne dla klientów (często mieszkających setki kilometrów od Warszawy). Ale dlatego, że to było wygodne dla kancelarii. Duże kancelarie odszkodowawcze z Warszawy mogły obsługiwać sprawy z całej Polski bez wychodzenia z biura. Jedna rozprawa w warszawskim sądzie? Pieszo z kancelarii. Dziesięć spraw tego samego dnia? Jeszcze lepiej.

Efekt? Sądy warszawskie zaczęły tonąć w sprawach odszkodowawczych.

Pamiętam jak pewien sędzia z Sądu Okręgowego w Warszawie na konferencji żartował (z goryczą w głosie): „80% mojego referatu to sprawy komunikacyjne z całej Polski. Dzisiaj miałem wypadek z Suwałk, jutro będę orzekał o kolizji z Wrocławia.”

2016 – koniec „turystyki sądowej”

I wtedy prawodawca powiedział: dość. W 2016 roku zmieniono Kodeks postępowania cywilnego, usuwając możliwość pozywania ubezpieczyciela przed sąd jego siedziby.

Uzasadnienie? Oficjalnie: odciążenie sądów warszawskich. Nieoficjalnie: zakończenie absurdu, w którym poszkodowany z Gdańska jeździ na rozprawy do Warszawy (albo wcale nie przyjeżdża, bo daleko i drogo).

Z mojego doświadczenia mogę powiedzieć, że ta zmiana była słuszna. Bo choć dla dużych kancelarii warszawskich była to utrata wygody, to dla zwykłych poszkodowanych stała się szansą na prowadzenie sprawy blisko domu.

Praktyczne znaczenie wyboru sądu – dlaczego to nie jest abstrakcja

Ktoś może powiedzieć: „No dobra, dwa sądy zamiast trzech. Wielka sprawa.”

Ale to jest wielka sprawa. Szczególnie w sprawach o whiplash. Dlaczego?

Bo polityka ubezpieczycieli sprowadza się do negowania faktu istnienia czegoś takiego jak uraz biczowy. A co za tym idzie – jedynym skutecznym środkiem do uzyskania godnego odszkodowania jest pozew sądowy.

Przeczytajcie to jeszcze raz: jedynym skutecznym środkiem.

Nie odwołanie (które pisaliśmy we wcześniejszym artykule). Nie negocjacje. Nie groźby. Tylko sąd.

A jeśli musicie iść do sądu, to lepiej żeby ten sąd był:

• Blisko (żeby nie tracić czasu i pieniędzy na dojazdy)
• Realny (żeby faktycznie móc uczestniczyć w rozprawach)
• Dostępny (żeby móc osobiście spotkać się z adwokatem/radcą przed rozprawą)

Przykład z praktyki – jak wybór sądu wpłynął na sprawę

Miałem klienta z małej miejscowości pod Gnieznem. Wypadek miał w Poznaniu (jechał do pracy). Mieszkał jednak pod Gnieznem, gdzie był zameldowany.

„Gdzie pozywamy?” – zapytał.

„Może Pan do Poznania albo do Gniezna. Ale w Gnieźnie nie ma Sądu Okręgowego, więc sprawa trafi do Poznania. A skoro i tak będzie w Poznaniu, to lepiej od razu pozwać do Poznania.”

Dlaczego to miało znaczenie? Bo w Poznaniu:

• Mieliśmy sprawdzonych biegłych neurologów
• Znaliśmy orzecznictwo lokalnych sędziów w sprawach whiplash
• Klient mógł po rozprawie wrócić do pracy (bo i tak w Poznaniu pracował)
• Mogliśmy się spotkać osobiście przed każdą rozprawą

Gdyby pozwał w miejscu zamieszkania (formalnie gmina koło Gniezna), sprawa i tak trafiłaby do Poznania (bo tam jest sąd właściwy), ale byłoby więcej papierkowej roboty.

Która opcja jest lepsza? – praktyczne porady

Opcja 1: Sąd Waszego miejsca zamieszkania

Plusy:

• Najbliżej domu
• Nie musicie jechać daleko na rozprawy
• Łatwiej spotkać się z prawnikiem
• Niższe koszty (dojazdy, czas)

Minusy:

• W małych miastach może być dłuższy czas oczekiwania na rozprawę
• Mniej spraw whiplash = mniej doświadczenia sędziów w tej materii
• Może nie być lokalnego prawnika specjalizującego się w whiplash

Opcja 2: Sąd miejsca wypadku

Plusy:

• Jeśli wypadek był w dużym mieście (Warszawa, Kraków, Poznań) – tam są doświadczeni sędziowie i biegli
• Często szybsze rozpoznanie sprawy
• Więcej prawników specjalizujących się w odszkodowaniach

Minusy:

• Może być daleko od domu
• Koszty dojazdów na rozprawy
• Trudność w osobistym kontakcie z prawnikiem

Moja rada – co zazwyczaj radzę klientom

1. Jeśli mieszkacie w dużym mieście (Poznań, Warszawa, Kraków, Wrocław, Gdańsk) – pozywajcie w miejscu zamieszkania. Macie tam wszystko: doświadczonych sędziów, biegłych, prawników.
2. Jeśli mieszkacie w małym mieście, a wypadek był w dużym – rozważcie sąd miejsca wypadku. Szczególnie jeśli sprawa jest skomplikowana.
3. Jeśli obie opcje są małe miasta – wybierzcie to bliżej domu. Wygoda jest ważna, bo proces może trwać rok lub dłużej.
4. Jeśli macie już prawnika w konkretnym mieście – tam pozywajcie. Dobry prawnik, który zna lokalną specyfikę, jest wart więcej niż teoretycznie „lepszy” sąd.

Historia zmian – czyli dlaczego warto znać kontekst

Fascynuje mnie jak prawo ewoluuje pod wpływem praktyki. Ta zmiana z 2016 roku to doskonały przykład.

Problem: Kancelarie wykorzystują przepisy dla własnej wygody, sądy warszawskie są przeciążone, poszkodowani muszą jeździć setki kilometrów na rozprawy.

Rozwiązanie: Usunięcie możliwości pozywania w siedzibie ubezpieczyciela.

Efekt: Sprawy wróciły do lokalnych sądów. Sądy warszawskie odetchnęły. Poszkodowani mogą procesować się bliżej domu.

Ale czy to idealne rozwiązanie? Nie do końca. Bo czasem faktycznie sąd w Warszawie (gdzie ubezpieczyciel ma siedzibę) byłby najlepszy – ma doświadczenie, ma biegłych, ma infrastrukturę. Ale prawodawca musiał wybrać – albo wygoda dla części poszkodowanych i kancelarii, albo odciążenie warszawskich sądów. Wybrał to drugie.

Refleksja na koniec – dlaczego o tym piszę?

Wiesz, dla mnie jako prawnika kwestia właściwości sądu to chleb powszedni. Wiem który sąd wybrać, dlaczego, jakie będą konsekwencje.

Ale dla Was – osób które pierwszy raz w życiu muszą pozwać ubezpieczyciela za whiplash – to jest terra incognita. „Do którego sądu?”, „Czy muszę jechać do Warszawy?”, „A może bliżej domu?”.

Prowadzę tego bloga właśnie po to, żeby demistyfikować takie kwestie. Bo prawo nie powinno być tajemnicą dostępną tylko dla wtajemniczonych. Powinno być zrozumiałe dla każdego, kto musi z niego skorzystać.

I choć kwestia właściwości sądu wydaje się techniczna i nudna, ma realne znaczenie dla Waszego życia. Bo jedna rzecz to wygrać sprawę. Ale druga to wygrać ją bez niepotrzebnego stresu, kosztów i utraty czasu.

A Wy? Prowadziliście sprawę o odszkodowanie? Przed jakim sądem? Czy wybór sądu miał dla Was znaczenie? Podzielcie się w komentarzach – wasze doświadczenia mogą pomóc innym!

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Prowadzę sprawy przed sądami w Poznaniu i całej Wielkopolsce, ale dzięki współpracy z innymi kancelariami mogę pomóc klientom z całej Polski. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz tutaj, na blogu.

Masz pytanie o wybór sądu w Twojej sprawie o whiplash? Nie wiesz gdzie pozwać ubezpieczyciela? Napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl lub zadzwoń: 795 777 519. Chętnie doradzę i pomogę wybrać najlepszą opcję.

---

Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy okoliczności, w tym wyboru optymalnego sądu. Zasady właściwości miejscowej reguluje Kodeks postępowania cywilnego.

Źródła:

• Kodeks postępowania cywilnego
• Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych
• Zmiana KPC z 2016 roku dotycząca właściwości w sprawach przeciwko ubezpieczycielom
• Praktyka własna w prowadzeniu spraw przed sądami w Poznaniu i Wielkopolsce

Spis treści

1. Czym jest szkoda całkowita i kiedy ma miejsce?
2. Czy ubezpieczyciel ma obowiązek przejęcia wraku?
3. Jak wygląda praktyka zakładów ubezpieczeń?
4. Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia przejęcia wraku?
5. Czy powinien istnieć prawny obowiązek przejęcia wraku?
6. Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych
7. Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

---

Wprowadzenie

Szkoda całkowita w pojeździe to sytuacja, z którą coraz częściej spotykają się poszkodowani w wypadkach. Rosnące koszty napraw, drożejące części zamienne i spadająca wartość starszych aut sprawiają, że ubezpieczyciele coraz chętniej decydują się na tzw. „całkę” zamiast finansowania naprawy. Ale co z wrakiem? Czy ubezpieczyciel powinien go zabrać i dopłacić resztę odszkodowania, czy to poszkodowany musi szukać kupca na uszkodzony pojazd?

To pytanie pojawia się regularnie na naszym blogu. Dziś wyjaśnię, jak wygląda prawo, praktyka ubezpieczycieli i co możesz zrobić, gdy zostaniesz z wrakiem na głowie.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

---

Czym jest szkoda całkowita i kiedy ma miejsce?

Definicja szkody całkowitej

Szkoda całkowita (potocznie „całka”) to model rozliczenia szkody w pojeździe, polegający na wypłacie odszkodowania stanowiącego różnicę między wartością pojazdu przed szkodą a wartością wraku (pozostałości pojazdu po wypadku).

Kiedy ubezpieczyciel uznaje szkodę za całkowitą?

Szkoda całkowita ma miejsce, gdy:

1. W przypadku OC sprawcy: łączny przewidywany koszt naprawy przewyższa wartość pojazdu w stanie przed powstaniem szkody.
2. W przypadku AC (autocasco): koszt naprawy przekracza procent wartości pojazdu ustalony w umowie – najczęściej około 70%.

Przykład: Twój samochód przed wypadkiem był wart 20 000 zł. Kosztorys naprawy wskazuje 22 000 zł. Ubezpieczyciel uznaje szkodę za całkowitą, ponieważ naprawa jest droższa niż wartość auta. Wówczas odszkodowanie wynosi:

• Wartość pojazdu przed szkodą: 20 000 zł
• Minus wartość wraku (np. 3 000 zł): 17 000 zł
• Odszkodowanie: 17 000 zł

---

Czy ubezpieczyciel ma obowiązek przejęcia wraku?

Odpowiedź prawna: NIE

Niestety, w przypadku wypłaty odszkodowania na podstawie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody (OC), towarzystwo ubezpieczeniowe nie ma prawnego obowiązku przejęcia pozostałości po uszkodzonym pojeździe.

Dlaczego?

1. Brak podstawy prawnej: Żaden przepis ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Kodeksu cywilnego ani innych aktów prawnych nie wprowadził takiego obowiązku.
2. Szkoda całkowita to pojęcie praktyki: Samo pojęcie „szkody całkowitej” nie wynika z normy prawnej, ale z orzecznictwa sądowego i praktyki ubezpieczycieli. Jest to ekonomiczna decyzja ubezpieczyciela, że naprawa pojazdu jest nieopłacalna.
3. Odszkodowanie to różnica wartości: Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego (zasada pełnego odszkodowania), poszkodowany ma prawo do przywrócenia stanu sprzed szkody. W przypadku szkody całkowitej oznacza to wypłatę równowartości utraconej wartości pojazdu (po odjęciu wartości wraku). Ubezpieczyciel nie ma obowiązku „wykupienia” pojazdu.

Co to oznacza w praktyce? Poszkodowany zostaje właścicielem uszkodzonego pojazdu (wraku) i sam musi znaleźć sposób na jego sprzedaż lub utylizację. Wrak pozostaje na twojej odpowiedzialności.

---

Jak wygląda praktyka zakładów ubezpieczeń?

Ubezpieczyciele często idą „na rękę” poszkodowanym

Choć nie ma prawnego obowiązku, w praktyce duża część zakładów ubezpieczeniowych przejmuje wraki w przypadku likwidacji szkód całkowitych. Jak to wygląda?

1. Platforma licytacyjna: Zakład ubezpieczeń wprowadza wrak pojazdu na prowadzoną przez siebie platformę licytacyjną, gdzie wrak zostaje nabyty przez handlarza samochodami lub warsztat na części.
2. Wycena wraku: W przypadku sprzedaży, ubezpieczyciel najczęściej uznaje wartość wraku w cenie zbycia (rzeczywistej cenie, za jaką wrak został sprzedany na licytacji) i dopłaca różnicę do pełnego odszkodowania.

Przykład:

• Wartość pojazdu przed szkodą: 20 000 zł
• Wstępna wycena wraku: 3 000 zł
• Odszkodowanie: 17 000 zł

Ubezpieczyciel przejmuje wrak i sprzedaje go na licytacji za 3 500 zł. Wówczas dopłaca poszkodowanemu dodatkowe 500 zł (różnicę między wstępną wyceną a rzeczywistą ceną sprzedaży).

Kiedy ubezpieczyciel może odmówić?

Ubezpieczyciel może odmówić przejęcia wraku, gdy:

• Wrak nie znajduje kupca na platformie licytacyjnej (np. zbyt duże uszkodzenia, nieekonomiczna naprawa).
• Koszty transportu i przechowania wraku są wyższe niż jego wartość.
• Wewnętrzne procedury firmy nie przewidują przejmowania wraków.

Co wtedy? Poszkodowany musi sam poszukać kupca na wrak lub zlecić jego utylizację.

---

Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia przejęcia wraku?

1. Zwróć się do ubezpieczyciela z prośbą o przejęcie wraku

Pierwszym krokiem powinna być pisemna prośba do ubezpieczyciela o przejęcie wraku. W praktyce jest bardzo prawdopodobne, że zakład ubezpieczeń przychyli się do twojej prośby, szczególnie jeśli wrak ma wartość handlową.

Przykładowy wniosek:

„W związku z wypłatą odszkodowania z tytułu szkody całkowitej w pojeździe [marka, model, VIN], proszę o przejęcie wraku pojazdu przez Towarzystwo Ubezpieczeń i zorganizowanie licytacji w celu jego sprzedaży. Proszę o dopłatę różnicy, jeśli rzeczywista cena sprzedaży przekroczy wartość wraku przyjętą w kalkulacji odszkodowania.”

2. Jeśli ubezpieczyciel odmówi – szukaj kupca sam

W przypadku, gdy ubezpieczyciel odmówi przejęcia wraku, nie zorganizuje licytacji lub wrak nie znajdzie kupca, nie pozostaje nic innego jak samemu poszukać kogoś, kto taki wrak odkupi.

Gdzie szukać kupca na wrak?

• Serwisy i warsztaty samochodowe – często skupują wraki na części zamienne.
• Handlarze wrakamii – firmy specjalizujące się w skupie uszkodzonych pojazdów.
• Platformy internetowe – OLX, Allegro, grupy na Facebooku (np. „Sprzedam wrak”, „Skupy samochodów”).
• Stacje demontażu pojazdów – jeśli wrak nie nadaje się do naprawy lub sprzedaży na części.

⚠️ Z praktyki kancelarii: negocjuj cenę sprzedaży wraku. Jeśli sprzedasz go drożej niż wartość przyjęta przez ubezpieczyciela w kalkulacji, możesz zatrzymać różnicę dla siebie.

3. Utylizacja wraku jako ostateczność

Jeśli nie znajdziesz kupca, możesz zlecić utylizację wraku w stacji demontażu pojazdów. Koszt utylizacji to zazwyczaj kilkaset złotych, chyba że pojazd zawiera elementy nadające się do odzysku (np. akumulator, katalizator) – wówczas stacja może przejąć wrak bezpłatnie.

Ważne: Po utylizacji otrzymasz zaświadczenie o złomowaniu pojazdu, co pozwoli wyrejestrować auto i uniknąć płacenia podatku/ubezpieczenia OC.

---

Czy powinien istnieć prawny obowiązek przejęcia wraku?

Nasza opinia: TAK

Z naszej praktyki wynika, że brak obowiązku przejęcia wraku przez ubezpieczyciela to irracjonalna luka prawna, która obciąża poszkodowanych dodatkowymi kosztami i kłopotami. Swoją drogą, nie widzę powodów, dla których w przypadku szkód całkowitych nie wprowadzić obowiązku przejęcia wraku przez ubezpieczyciela.

Dlaczego taki obowiązek powinien istnieć?

1. Ubezpieczyciel ma infrastrukturę: Towarzystwa ubezpieczeń dysponują platformami licytacyjnymi, siecią kontaktów z warsztatami i handlarzami, co ułatwia sprzedaż wraku.
2. Poszkodowany to laik: Zwykły kierowca nie ma doświadczenia w sprzedaży wraków i często traci na tym czas i pieniądze.
3. Ochrona poszkodowanego: Poszkodowany jest stroną słabszą w relacji z ubezpieczycielem. Nałożenie obowiązku przejęcia wraku chroniłoby jego interesy.
4. Praktyka wielu ubezpieczycieli: Skoro duża część firm ubezpieczeniowych już to robi dobrowolnie, wprowadzenie prawnego obowiązku byłoby tylko usankcjonowaniem istniejącej praktyki.

Dodatkowy postulat: zakaz naprawy pojazdów po szkodzie całkowitej?

Co więcej, można by się nawet zastanowić, czy nie powinny istnieć przepisy, które zakazywałyby naprawiania aut, które uległy szkodzie całkowitej – zwłaszcza jeśli uszkodzenia dotyczyłyby elementów związanych z bezpieczeństwem jazdy.

Dlaczego?

• Bezpieczeństwo na drodze: Pojazdy po poważnych wypadkach (np. uszkodzenie ramy, systemu hamulcowego, poduszek powietrznych) mogą stanowić zagrożenie dla innych uczestników ruchu, nawet po naprawie.
• Ochrona nabywców: Często wraki są naprawiane „na szybko” i wprowadzane do obrotu jako auta sprawne, co oszukuje przyszłych nabywców.
• Precedensy w Europie: W niektórych krajach (np. USA – stan „salvage title”, Niemcy – oznaczenie „Unfallwagen”) istnieją regulacje ograniczające dopuszczenie do ruchu pojazdów po szkodzie całkowitej lub wymagające ujawnienia tego faktu w dokumentach.

---

Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych

1. Zawsze proś ubezpieczyciela o przejęcie wraku

Nawet jeśli nie ma prawnego obowiązku, duża część ubezpieczycieli przychyla się do takich próśb. Złóż pisemny wniosek z prośbą o przejęcie wraku i zorganizowanie licytacji.

2. Negocjuj wartość wraku

Jeśli ubezpieczyciel wycenił wrak na (np.) 2 000 zł, a Ty znalazłeś kupca oferującego 3 000 zł, możesz:

• Sprzedać wrak samodzielnie i zatrzymać różnicę (1 000 zł).
• Poinformować ubezpieczyciela o wyższej ofercie i poprosić o dopłatę.

3. Nie wyrzucaj dokumentacji pojazdu

Po sprzedaży lub utylizacji wraku zachowaj:

• Umowę sprzedaży lub zaświadczenie o złomowaniu – będzie potrzebne do wyrejestrowania pojazdu.
• Kalkulację ubezpieczyciela – przydatna w razie sporów o wartość wraku.

4. Wyrejestruj pojazd po sprzedaży/utylizacji

Po pozbyciu się wraku zgłoś wyrejestrowanie pojazdu w wydziale komunikacji, aby uniknąć płacenia podatku i ubezpieczenia OC za auto, którego już nie posiadasz.

[WSTAW LINK DO OFERTY KANCELARII: Zachęcamy do zapoznania się z ofertą Kancelarii – pomożemy Ci w sporze z ubezpieczycielem o odszkodowanie po szkodzie całkowitej.]

---

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy ubezpieczyciel musi zabrać wrak po szkodzie całkowitej?

Nie. Ubezpieczyciel nie ma prawnego obowiązku przejęcia wraku. Jednak w praktyce wiele firm ubezpieczeniowych dobrowolnie przejmuje wraki, organizując licytacje. Warto zwrócić się do ubezpieczyciela z prośbą o przejęcie wraku.

2. Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia przejęcia wraku?

Jeśli ubezpieczyciel odmówi, musisz samodzielnie znaleźć kupca na wrak (np. warsztat, handlarz, stacja demontażu) lub zlecić jego utylizację. Po sprzedaży lub złomowaniu wyrejestruj pojazd.

3. Czy mogę zatrzymać wrak i naprawić samochód?

Tak. Jeśli chcesz naprawić pojazd samodzielnie (np. w tańszym warsztacie), możesz zatrzymać wrak i odszkodowanie (pomniejszone o wartość wraku). Pamiętaj jednak, że naprawa może być droga, a pojazd po poważnym wypadku może nie być w pełni bezpieczny.

4. Ile mogę dostać za sprzedaż wraku?

Wartość wraku zależy od:

• Marki i modelu pojazdu – wraki popularnych aut (np. VW, Audi) są droższe.
• Zakresu uszkodzeń – im mniej uszkodzeń, tym wyższa wartość.
• Popytu na części – np. silnik, skrzynia biegów, elementy nadwozia.

Średnio wraki są warte od kilkuset do kilku tysięcy złotych. W przypadku luksusowych marek wartość może być wyższa.

5. Czy muszę płacić podatek/ubezpieczenie OC za wrak?

Tak, dopóki pojazd jest zarejestrowany. Po sprzedaży lub utylizacji wraku wyrejestruj go w wydziale komunikacji, aby uniknąć dalszych opłat.

6. Co się stanie, jeśli nie znajdę kupca na wrak?

Jeśli nie znajdziesz kupca, możesz zlecić bezpłatną utylizację w stacji demontażu pojazdów. Stacja może przejąć wrak bez opłat, jeśli posiada elementy nadające się do odzysku (np. akumulator, katalizator).

---

Najważniejsze wnioski

• Szkoda całkowita to sytuacja, gdy koszt naprawy przewyższa wartość pojazdu. Odszkodowanie to różnica między wartością pojazdu przed szkodą a wartością wraku.
• Ubezpieczyciel nie ma prawnego obowiązku przejęcia wraku, ale w praktyce wiele firm dobrowolnie to robi, organizując licytacje.
• Poszkodowany powinien zwrócić się do ubezpieczyciela z prośbą o przejęcie wraku – jest bardzo prawdopodobne, że ubezpieczyciel przychyli się do tej prośby.
• Jeśli ubezpieczyciel odmówi, poszkodowany musi sam znaleźć kupca na wrak (warsztat, handlarz, stacja demontażu) lub zlecić utylizację.
• Z perspektywy systemowej, warto rozważyć wprowadzenie prawnego obowiązku przejęcia wraku przez ubezpieczyciela oraz zakazu naprawy pojazdów po szkodzie całkowitej, jeśli uszkodzenia dotyczą elementów bezpieczeństwa.

---

Zakończenie

Brak obowiązku przejęcia wraku przez ubezpieczyciela to jedno z irracjonalnych obciążeń dla poszkodowanych w wypadkach. W praktyce wiele firm dobrowolnie przejmuje wraki, ale nie jest to regułą. Jeśli znajdziesz się w takiej sytuacji, nie wahaj się poprosić ubezpieczyciela o pomoc – w większości przypadków problem da się rozwiązać bez dodatkowych kosztów dla ciebie.

A swoją drogą – czy nie najwyższy czas, aby ustawodawca uporządkował tę kwestię i wprowadził jasne przepisy chroniące poszkodowanych?

---

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa odszkodowawcza jest indywidualna, dlatego zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszam do Kancelarii Prawnik od Odszkodowań:
Radca prawny Bartosz Paweł Kowalak, adwokat Michalina Koligot
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań
tel. +48 61 2224963
e-mail: kancelaria@prawnikododszkodowan.pl
www: https://prawnikododszkodowan.pl/

---

Źródła:

• Kodeks cywilny, art. 361 § 2 (odszkodowanie)
• Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
• Praktyka zakładów ubezpieczeń w zakresie likwidacji szkód całkowitych