Wprowadzenie

Kolizje z dzikimi zwierzętami to jeden z najczęstszych typów zdarzeń drogowych w Polsce. Dzik, łoś, sarna – wyskakują znikąd, tuż przed maskę, i nawet najlepszy kierowca nie ma szans na reakcję. W praktyce kancelarii spotykamy się z tego typu sprawami regularnie, a pytanie klientów jest zawsze to samo: „Kto mi za to zapłaci?”.

Odpowiedź, choć przykra, jest zazwyczaj brutalna: najprawdopodobniej nikt. Dzisiaj chcę szczerze opowiedzieć o tym, dlaczego szanse na odszkodowanie po zderzeniu z dzikiem są tak minimalne, kiedy można spróbować walczyć, i dlaczego autocasco to jedyne sensowne rozwiązanie w tej sytuacji.

Spis treści

1. Dlaczego dzika zwierzyna to problem bez właściciela
2. Koło łowieckie – teoretyczna szansa, praktyczna iluzja
3. Zarządca drogi i sprawa brakującego znaku
4. Co mówi orzecznictwo? (Nic dobrego)
5. Moje doświadczenia: klienci rezygnują po analizie kosztów
6. Porady praktyczne: autocasco i ostrożność
7. Kiedy mimo wszystko warto próbować?

Dlaczego dzika zwierzyna to problem bez właściciela

Zacznijmy od fundamentalnej kwestii, która wydaje się truizmem, ale właśnie w niej tkwi cały problem: dzika zwierzyna jest dzika. Nikt nie jest jej właścicielem, nikt nie odpowiada za jej zachowanie, nikt nie kontroluje jej ruchów.

Wyobraźmy sobie typową sytuację: wracacie wieczorem do domu przez las, nagle z boku wyskakuje dzik, uderzacie w niego, przednia część auta w gruzach, wy w szoku. Przychodzicie do kancelarii z pytaniem: „Kto zapłaci?”.

I tu zaczyna się problem. Bo w prawie odszkodowawczym musimy znaleźć podmiot odpowiedzialny – kogoś, kto ponosi winę za zdarzenie. A w przypadku dzikiego zwierzęcia… kto to ma być? Dzik sam nie odpowie przed sądem (co oczywiste), ale co ważniejsze – nie ma też nikogo, kto by „za niego” odpowiadał.

To jak szukanie winnego, gdy w auto uderza meteoryt. Teoretycznie zdarzenie jest, szkoda jest, ale sprawcy w rozumieniu prawnym – nie ma.

Koło łowieckie – teoretyczna szansa, praktyczna iluzja

Istnieje jednak jeden scenariusz, w którym odpowiedzialność można by przypisać: polowanie z nagonką.

Wyobraźmy sobie sytuację: trwa polowanie, myśliwi organizują nagonkę (czyli spłoszenie zwierzyny w określonym kierunku), dzik w panice wybiega na drogę i wpada pod koła Waszego auta. W takiej sytuacji można by mówić o odpowiedzialności koła łowieckiego lub organizatora polowania – to ich działanie doprowadziło do wybiegnięcia zwierzęcia na jezdnię.

Brzmi prosto, prawda? W teorii tak. Ale w praktyce z taką sytuacją nigdy się nie spotkałem.

Dlaczego? Bo:

• Polowania nie są zazwyczaj organizowane w bezpośrednim sąsiedztwie dróg (przynajmniej oficjalnie)
• Poszkodowany kierowca zwykle nie ma pojęcia, że akurat trwa polowanie
• Nawet jeśli polowanie się odbywało, udowodnienie związku przyczynowego (że to nagonka spowodowała wybiegnięcie) jest niezwykle trudne

Tak więc ta podstawa odpowiedzialności istnieje głównie w podręcznikach prawa, nie w praktyce.

Zarządca drogi i sprawa brakującego znaku

Druga możliwa podstawa odpowiedzialności to zarządca drogi (gmina, powiat, GDDKiA – w zależności od rodzaju drogi).

Zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, do zarządcy drogi należy utrzymanie drogi w sposób zapewniający bezpieczeństwo ruchu. Obejmuje to m.in.:

• utrzymanie nawierzchni,
• stawianie znaków drogowych,
• ostrzeganie o potencjalnych zagrożeniach.

I tu pojawia się pewien pomysł: a co jeśli w miejscu, gdzie często występuje dzika zwierzyna, nie ma znaku ostrzegawczego (znak A-18b „Dzikie zwierzęta”)? Czy to nie jest zaniedbanie zarządcy?

Teoretycznie – owszem, można by się o to zaczepić. Ale praktyka pokazuje, że to droga donikąd. Dlaczego?

Problem 1: Gdzie postawić znak?

Zwierzęta nie trzymają się ustalonych tras. Dzik może wybiec dosłownie wszędzie – w lesie, na skraju wsi, a nawet… w mieście. Czy zarządca ma obowiązek stawić znaki na każdym możliwym odcinku? Oczywiście, że nie.

Problem 2: Dowodzenie winy

Nawet jeśli brakuje znaku w miejscu, gdzie zwierzęta często przekraczają jezdnię, to na poszkodowanym spoczywa ciężar udowodnienia, że:

• zarządca wiedział (lub powinien wiedzieć) o częstym występowaniu zwierzyny,
• brak znaku był zaniedbaniem,
• gdyby znak był, do wypadku by nie doszło.

Ten ostatni punkt jest kluczowy – i tu pojawia się…

Problem 3: Orzecznictwo sądów

Sądy wielokrotnie przyjmowały, że nawet gdyby znak był, to przy nagłym wtargnięciu zwierzyny nic by to nie dało. Dzik wyskakuje z lasu tuż przed maskę – czy znak 200 metrów wcześniej pozwoliłby na uniknięcie zderzenia? Sądy zwykle odpowiadają: nie.

Co ciekawe, w praktyce często okazuje się, że znak był (tylko poszkodowany go nie zauważył), albo poszkodowany po prostu nie ma pewności, czy był. A bez konkretnych dowodów sprawa się sypie.

Co mówi orzecznictwo? (Nic dobrego)

Z praktyki kancelarii wynika, że orzecznictwo w sprawach zderzeń z dzikimi zwierzętami jest zdecydowanie niekorzystne dla poszkodowanych. Sądy konsekwentnie przyjmują, że:

• Brak znaku nie oznacza automatycznej winy zarządcy
• Nagłe wtargnięcie zwierzyny to zdarzenie trudne do przewidzenia
• Nawet z ostrzeżeniem kierowca często nie ma szans na uniknięcie kolizji

Innymi słowy: brak podstaw do przypisania odpowiedzialności.

Moje doświadczenia: klienci rezygnują po analizie kosztów

Zastanawia mnie czasem, jak to jest, że dziki powodują szkody na setki tysięcy złotych rocznie, a tak niewielu poszkodowanych dostaje odszkodowanie. Odpowiedź jest prosta: ekonomiczny rachunek.

W praktyce kancelarii spotkaliśmy się z dziesiątkami zapytań o tego typu sprawy. Typowy scenariusz wygląda tak:

1. Klient przychodzi ze zdjęciami rozbitego auta (często szkoda 10-20 tysięcy złotych)
2. Pyta: „Kto zapłaci?”
3. Przedstawiamy mu analizę sprawy: szanse minimalne, koszty procesu wysokie (opłata sądowa, biegły, ewentualnie koszty strony przeciwnej)
4. Klient po przemyśleniu… rezygnuje

I to jest racjonalna decyzja. Po co ryzykować 5-10 tysięcy złotych kosztów procesowych przy bardzo wysokim ryzyku przegrania sprawy?

Większość naszych klientów po dokładnej analizie kosztów i szans procesowych sprawę odpuszczała. Nie dlatego, że się poddawali – po prostu matematyka nie grała.

Porady praktyczne: autocasco i ostrożność

Skoro szanse na odszkodowanie od kogokolwiek są tak znikome, co robić? Mam dla Was kilka praktycznych rad:

1. Autocasco – jedyne sensowne rozwiązanie

Jeśli często jeździcie przez tereny leśne, ubezpieczenie AC (autocasco) to nie luksus, to konieczność. Tylko to zabezpieczenie realnie ochroni Was przed kosztami naprawy po zderzeniu z dzikiem.

Uwaga: sprawdźcie warunki polisy – niektóre AC mają wyłączenia dla szkód spowodowanych przez zwierzęta, albo wymagają dodatkowej składki.

2. Widzisz znak „Dzikie zwierzęta”? Zwolnij!

To nie jest dekoracja – to ostrzeżenie. W miejscach oznaczonych tym znakiem:

• Zwolnij do 60-70 km/h
• Patrz w las po obu stronach drogi
• Szczególnie uważaj o zmierzchu i w nocy (wtedy zwierzęta są najaktywniejsze)

3. Techniki bezpiecznej jazdy

• Jeśli widzisz zwierzę na poboczu – nie trąb! Dzik może się przestraszyć i wybiec pod koła
• Lepiej zatrzymać się i poczekać, aż zwierzę przejdzie
• Pamiętaj: gdzie jedno zwierzę, tam często jest więcej (zwłaszcza dziki chodzą grupami)

4. Co robić po zderzeniu?

• Wezwij policję (protokół będzie potrzebny do zgłoszenia szkody w AC)
• Zrób zdjęcia miejsca zdarzenia i uszkodzeń
• Jeśli zwierzę żyje i jest ranne – nie zbliżaj się! Dzik to niebezpieczne zwierzę
• Powiadom Straż Leśną lub koło łowieckie (numer znajdziesz u dyżurnego policji)

5. Nie próbuj omijać w ostatniej chwili

Paradoksalnie, lepiej uderzyć w dzika niż zrobić gwałtowny manewr, stracić panowanie nad autem i wpaść w drzewo lub do rowu. Twoje życie jest warte więcej niż auto.

Kiedy mimo wszystko warto próbować?

Czy zawsze trzeba odpuścić? Nie do końca. Są sytuacje, w których warto skonsultować sprawę z prawnikiem:

1. Masz świadków polowania w pobliżu – jeśli ktoś widział nagonkę, myśliwych w okolicy, to podstawa do odpowiedzialności koła łowieckiego
2. Znasz dokładne miejsce i możesz udowodnić częste występowanie zwierzyny + brak znaku – to trudne, ale czasem wykonalne (np. zapisy z FB lokalnej grupy o dzikach na drodze)
3. Szkoda jest bardzo wysoka (np. 50-100 tysięcy złotych) – wtedy może warto podjąć ryzyko procesowe
4. Masz pełne AC – możesz dostać odszkodowanie z własnego AC, a ubezpieczyciel sam zdecyduje, czy chce regresować (dochodzić zwrotu) od kogokolwiek

Ale uczciwie? To są rzadkie sytuacje. W zdecydowanej większości przypadków sprawa nie ma szans powodzenia.

Podsumowanie i refleksja

Zastanawia mnie, dlaczego w dobie wzrastającej populacji dzików i rosnącej liczby wypadków wciąż nie ma systemowego rozwiązania tego problemu. Może jakiś fundusz kompensacyjny? Jakaś forma odpowiedzialności zbiorowej Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę?

Z praktyki kancelarii wiem jedno: obecny stan prawny nie chroni poszkodowanych. Dzik wybiegł, auto rozbite, życie zagrożone – a odpowiedzialnego nie ma. Pozostaje tylko ubezpieczenie i ostrożność.

Tak więc moja rada: przezornie wykupcie autocasco, a widząc znak ostrzegający o dzikiej zwierzynie – zwolnijcie i wypatrujcie rogów czy szabel wyłaniających się z lasu. Bo szansę na odszkodowanie od kogokolwiek są, niestety, wysoce iluzoryczne.

A jakie są Wasze doświadczenia z dzikami na drodze? Udało się komuś dostać odszkodowanie? A może macie swoje sposoby na bezpieczną jazdę przez lasy? Podzielcie się w komentarzach!

---

Źródła:

• Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 20)

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.prawospadkowepoznan.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl