Sytuacja, o której dzisiaj napiszę, zdarza się bardzo często. Do poszkodowanego w wypadku zgłasza się firma „wynajmująca auta z OC sprawcy” albo auto zostaje oddane w najem przez warsztat naprawczy. Po okresie naprawy okazuje się, że wynajmujący wystawia fakturę VAT na kilka, a czasami nawet kilkanaście tysięcy złotych.

Poszkodowany najczęściej nie ma takich środków – przecież zasugerowano mu, że „koszty pokryje ubezpieczyciel, więc nie ma o co się martwić”. Faktura trafia do ubezpieczyciela, a ten wydaje odmowę, wskazując, że jego odpowiedzialność dotyczy tylko sytuacji, w której szkoda została rzeczywiście poniesiona – czyli wyłącznie wtedy, gdy poszkodowany fakturę za wynajem zapłacił.

Pół biedy, gdy warsztat czy firma wynajmująca zachowa się honorowo i sama będzie dochodzić roszczeń na podstawie cesji od poszkodowanego. Gorzej, gdy poszkodowany zostaje sam z problemem.

Czy w takiej sytuacji ubezpieczyciel ma rację?

Spis treści

1. Co mówił Sąd Najwyższy? Kontrowersyjna uwaga na marginesie uchwały
2. Jak sądy interpretują pojęcie „szkody rzeczywistej”?
3. Stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego – wytyczna 20.7
4. Czy dług to szkoda rzeczywista?
5. Praktyczne konsekwencje dla poszkodowanych
6. Co robić, gdy ubezpieczyciel odmawia zapłaty?

Co mówił Sąd Najwyższy? Kontrowersyjna uwaga na marginesie uchwały

Faktycznie, kilka lat temu Sąd Najwyższy na marginesie jednej ze swoich uchwał wskazał, że najem dotyczy tylko rzeczywistej szkody. Ubezpieczyciele odpierający napór firm skupujących cesje do odszkodowań z tytułu najmu pojazdu z OC sprawcy skrzętnie to wykorzystali, odmawiając wypłat odszkodowań z argumentacją: „szkoda jeszcze nie powstała, bo poszkodowany nie zapłacił faktury”.

Jak sądy interpretują pojęcie „szkody rzeczywistej”?

Niemniej jednak w większości przypadków sądy nie miały problemu z tą uchwałą i za szkodę rzeczywistą uznawały także sytuacje powstania długu – a to właśnie ma miejsce w opisanej wyżej sytuacji.

Dług jako szkoda rzeczywista

Kiedy poszkodowany podpisuje umowę najmu pojazdu zastępczego, powstaje zobowiązanie – dług wobec wynajmującego. To zobowiązanie jest wymagalne z chwilą zakończenia najmu lub zgodnie z warunkami umowy.

Z perspektywy prawa cywilnego powstanie długu to szkoda majątkowa – poszkodowany stał się zobowiązany do zapłaty określonej kwoty. Nie ma znaczenia, czy tę kwotę faktycznie już zapłacił – szkoda polega na samym fakcie obciążenia majątku długiem.

Przykład z praktyki

Wyobraźmy sobie, że poszkodowany wynajął auto zastępcze na okres naprawy (20 dni) za 4000 zł. Po zakończeniu najmu otrzymał fakturę VAT. Czy musi najpierw zapłacić 4000 zł z własnej kieszeni, żeby móc dochodzić zwrotu od ubezpieczyciela?

Zdaniem większości sądów – nie. Szkoda powstała w momencie zaciągnięcia zobowiązania (podpisania umowy najmu i faktycznego korzystania z auta). Poszkodowany nie musi „finansować” ubezpieczyciela z własnych środków.

Stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego – wytyczna 20.7

Również Komisja Nadzoru Finansowego, która wydała wytyczne odnoszące się do likwidacji szkód komunikacyjnych, w jednej z wytycznych jasno wskazała:

20.7. Zwrotowi podlega nie tylko celowy i ekonomicznie uzasadniony koszt najmu, który został faktycznie zapłacony przez uprawnionego, ale również koszt najmu wymagalny, lecz jeszcze niezapłacony.

Tak więc można by rzec: Roma locuta, causa finita (Rzym przemówił, sprawa zakończona).

Co to oznacza w praktyce?

Wytyczna KNF jednoznacznie rozstrzyga wątpliwości:

• Ubezpieczyciel nie może uzależniać wypłaty odszkodowania od tego, czy poszkodowany zapłacił fakturę za najem.
• Wystarczy, że koszt najmu jest wymagalny – czyli że poszkodowany podpisał umowę, korzystał z auta, a teraz ma dług wobec wynajmującego.
• Dług to szkoda rzeczywista – obciążenie majątku zobowiązaniem do zapłaty.

Czy dług to szkoda rzeczywista?

Tak. Powstanie długu (zobowiązania) to klasyczna szkoda majątkowa w rozumieniu art. 361 KC. Poszkodowany, który zaciągnął zobowiązanie wobec firmy wynajmującej auto zastępcze, doznał uszczerbku majątkowego – jego majątek został obciążony długiem.

Nie ma logicznego uzasadnienia, by wymagać od poszkodowanego najpierw zapłaty faktury z własnych środków, a dopiero potem dochodzenia zwrotu od ubezpieczyciela. Taki wymóg:

• Zmuszałby poszkodowanego do finansowania ubezpieczyciela – co jest sprzeczne z zasadami odpowiedzialności odszkodowawczej,
• Faworyzowałby zamożniejszych poszkodowanych – tylko oni mogliby „wyłożyć” kilka lub kilkanaście tysięcy złotych,
• Naruszałby zasadę pełnego odszkodowania – poszkodowany nie może być w gorszej sytuacji niż przed wypadkiem.

Praktyczne konsekwencje dla poszkodowanych

✅ Co powinien zrobić poszkodowany?

1. Zachować dokumentację: umowę najmu, fakturę VAT, dowody korzystania z auta (np. protokół zdawczo-odbiorczy, zdjęcia licznika).
2. Nie panikować, jeśli nie ma środków na zapłatę faktury – zgodnie z wytyczną KNF zwrotowi podlega również koszt wymagalny, lecz niezapłacony.
3. Zgłosić roszczenie do ubezpieczyciela – przesłać fakturę, umowę najmu i inne dokumenty potwierdzające celowość i ekonomiczną zasadność najmu.
4. W razie odmowy – dochodzić roszczenia na drodze sądowej – sądy w większości uznają, że dług to szkoda rzeczywista.

❌ Czego unikać?

1. Nie podpisywać umów najmu „na oślep” – przed podpisaniem warto sprawdzić stawki (czy nie są rażąco wygórowane) i warunki umowy.
2. Nie ufać ślepo obietnicom „auto za darmo z OC sprawcy” – ostatecznie to poszkodowany jest stroną umowy najmu i odpowiada za dług.
3. Nie ignorować faktury – nawet jeśli ubezpieczyciel odmówił zapłaty, warto skonsultować sprawę z prawnikiem.

Pół biedy, gdy firma zachowa się honorowo

Jeśli warsztat lub firma wynajmująca zachowa się honorowo, może:

• Przyjąć cesję roszczenia od poszkodowanego i sama dochodzić odszkodowania od ubezpieczyciela,
• Nie naciskać na natychmiastową zapłatę – czekając na rozstrzygnięcie sprawy z ubezpieczycielem.

Gorzej, gdy poszkodowany zostaje sam z długiem – wtedy konieczna jest pomoc prawnika.

Co robić, gdy ubezpieczyciel odmawia zapłaty?

Krok 1: Odwołanie do ubezpieczyciela

Złóż odwołanie od decyzji ubezpieczyciela, powołując się na:

• Wytyczną 20.7 KNF – zwrotowi podlega koszt wymagalny, lecz niezapłacony,
• Orzecznictwo sądów – uznające dług za szkodę rzeczywistą,
• Art. 361 § 2 KC – szkoda obejmuje rzeczywiste straty (w tym zaciągnięte zobowiązania).

Krok 2: Skarga do Rzecznika Finansowego

Jeśli ubezpieczyciel podtrzymuje odmowę, złóż skargę do Rzecznika Finansowego – organ ten może wydać rekomendację dla ubezpieczyciela.

Krok 3: Droga sądowa

W razie dalszej odmowy – złóż pozew do sądu. Sądy w większości przypadków przyznają rację poszkodowanym, uznając, że dług to szkoda rzeczywista.

Najważniejsze wnioski

1. Dług wobec wynajmującego to szkoda rzeczywista – poszkodowany nie musi najpierw zapłacić faktury, by dochodzić zwrotu od ubezpieczyciela.
2. Wytyczna 20.7 KNF jednoznacznie rozstrzyga wątpliwości – zwrotowi podlega również koszt wymagalny, lecz niezapłacony.
3. Ubezpieczyciele często odmawiają zapłaty, powołując się na marginalną uwagę SN – ale sądy w większości uznają taką odmowę za bezzasadną.
4. Poszkodowani powinni zachować dokumentację i nie dać się zastraszyć odmową ubezpieczyciela.
5. Warto skonsultować sprawę z prawnikiem – zwłaszcza gdy firma wynajmująca naciska na zapłatę, a ubezpieczyciel odmawia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

1. Czy muszę zapłacić fakturę za wynajem auta zastępczego, zanim ubezpieczyciel mi zwróci koszty?
Nie. Zgodnie z wytyczną 20.7 KNF zwrotowi podlega również koszt wymagalny, lecz niezapłacony. Dług to szkoda rzeczywista.

2. Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty, jeśli nie zapłaciłem faktury?
Może spróbować, ale taka odmowa jest niezgodna z wytycznymi KNF i w większości przypadków sądy przyznają rację poszkodowanym.

3. Co zrobić, gdy firma wynajmująca naciska na zapłatę, a ubezpieczyciel odmawia?
Złóż odwołanie do ubezpieczyciela, powołując się na wytyczną 20.7 KNF. W razie dalszej odmowy – skonsultuj sprawę z prawnikiem lub złóż skargę do Rzecznika Finansowego.

4. Czy dług wobec wynajmującego to szkoda rzeczywista?
Tak. Powstanie zobowiązania to klasyczna szkoda majątkowa – obciążenie majątku długiem.

5. Czy mogę domagać się odszkodowania, jeśli firma wynajmująca przyjęła ode mnie cesję roszczenia?
Jeśli dokonałeś cesji, to firma wynajmująca staje się uprawnionym do dochodzenia odszkodowania od ubezpieczyciela (jako cesjonariusz).

6. Jak długo ubezpieczyciel ma na wypłatę odszkodowania za auto zastępcze?
Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniach obowiązkowych – 30 dni od zgłoszenia szkody (lub otrzymania pełnej dokumentacji).

7. Co grozi ubezpieczycielowi za bezpodstawną odmowę wypłaty?
Poszkodowany może dochodzić odsetek ustawowych za opóźnienie oraz – w razie postępowania sądowego – zwrotu kosztów procesu (w tym kosztów zastępstwa prawnego).

8. Czy warto skorzystać z oferty „auto zastępcze z OC sprawcy”?
To zależy od warunków umowy i stawek najmu. Warto sprawdzić, czy stawki nie są rażąco wygórowane – ubezpieczyciel może zakwestionować ich ekonomiczną zasadność.

---

Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa odszkodowawcza jest indywidualna, dlatego zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszam do Kancelarii KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI:
Radca Prawny Bartosz Kowalak i Zespół Prawników
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań
Tel.: +48 61 2224963
E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

www: https://prawnikpoznanski.pl

---

Źródła:

• Wytyczna nr 20.7 dotycząca likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych Komisji Nadzoru Finansowego
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061), art. 361 § 2
• Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych