Gdy ktoś bliski ginie w wypadku, rodzina mierzy się nie tylko z ogromną tragedią emocjonalną, ale też z lawiną kosztów.
Pogrzeb to kilka, kilkanaście tysięcy złotych. Do tego dochodzą wizyty u psychiatry, leki, dojazdy do sądu na rozprawy, odbiór zwłok, rzeczy zmarłego…
Większość osób nie zdaje sobie sprawy, że te koszty można odzyskać od ubezpieczyciela sprawcy wypadku.
Dziś pokażę Wam – na przykładzie prawdziwej sprawy – jakie konkretnie koszty można dochodzić i jak je udowodnić.
Podstawa prawna: art. 446 § 1 k.c. i art. 415 k.c.
Art. 446 § 1 Kodeksu cywilnego:
„Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.”
To podstawa dla zwrotu kosztów pogrzebu.
Art. 415 Kodeksu cywilnego:
„Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.”
To podstawa dla zwrotu innych kosztów związanych ze śmiercią bliskiego (leczenie psychiatryczne, dojazdy).
Prawdziwa sprawa: matka, która straciła 18-letniego syna
28 sierpnia 2020 roku w Pile doszło do tragicznego wypadku. Kierowca samochodu potrącił na przejściu dla pieszych 18-letniego chłopaka. Młody człowiek zginął na miejscu.
Matka musiała poradzić sobie nie tylko z traumą, ale też z kosztami związanymi ze śmiercią syna.
Jakie koszty poniosła?
W pozwie wymieniła:
- 4 640 zł – koszty pogrzebu (zapłacone firmie pogrzebowej)
- 559,98 zł – opłata za miejsce grzebalne
- 500 zł – zapłacone duchownemu za ceremonię pogrzebową
- 1 790,28 zł – koszty przejazdów z Leszna do Piły
- 1 800 zł – koszty wizyt u lekarza psychiatry
- 850 zł – koszty leków psychiatrycznych
Łącznie: 10 140,08 zł
Ubezpieczyciel (PZU) odmówił wypłaty tych kosztów w postępowaniu likwidacyjnym.
Matka poszła do sądu.
Co zasądził sąd? Szczegółowy rozrachunek
1. Koszty pogrzebu – 4 112 zł
Co wlicza się w „koszty pogrzebu”?
Zgodnie z art. 446 § 1 k.c. to wszystkie niezbędne wydatki związane z pochowaniem zmarłego:
- Usługa pogrzebowa (trumna, transport, przygotowanie ciała)
- Miejsce na cmentarzu
- Ceremonia religijna (opłata dla księdza/duchownego)
- Nagrobek (w rozsądnych granicach)
- Stypa (w rozsądnych granicach)
Jak wyglądały koszty w tej sprawie?
Usługa pogrzebowa: 8 640 zł (faktura od zakładu pogrzebowego)
Z tej kwoty:
- 4 000 zł pokrył zasiłek pogrzebowy ZUS (przyznany babci zmarłego)
- 4 640 zł zapłaciła matka z własnej kieszeni
Opłata dla duchownego: 500 zł (za odprawienie ceremonii)
Razem matka poniosła: 5 140 zł
Co z miejscem grzebalnym?
Sąd ustalił, że miejsce grzebalne (559,98 zł) zapłacił konkubent matki, a nie ona sama.
Dlatego nie uwzględnił tego kosztu w roszczeniu matki. Gdyby to ona zapłaciła – byłby uwzględniony.
Ile zasądził sąd?
5 140 zł – minus 20% przyczynienia = 4 112 zł
Wniosek: Sąd uwzględnił wszystkie koszty, które rzeczywiście poniosła matka.
2. Koszty dojazdów – 1 028 zł
Po śmierci syna matka musiała wielokrotnie jechać z Leszna do Piły (612 km w dwie strony):
Dlaczego musiała jeździć?
- Identyfikacja zwłok (dzień wypadku)
- Zeznania w postępowaniu przygotowawczym (prokuratura) – 2 razy
- Zeznania w postępowaniu sądowym (sąd karny) – 1 raz
- Odbiór zwłok
- Odbiór rzeczy zmarłego
- Odbiór aktu zgonu
Łącznie: 7 przejazdów
Jak sąd wyliczył koszty?
Matka żądała zwrotu kosztów według maksymalnej stawki tzw. „kilometrówki” (w 2020/2021 roku było to ok. 0,90 zł/km).
Sąd uznał, że to za dużo. Dlaczego?
„Kilometrówka” stanowi dla pracownika rekompensatę od pracodawcy za stałe wykorzystywanie prywatnego samochodu do celów służbowych. Trudno się dopatrzyć analogii między taką sytuacją a wykorzystaniem samochodu do kilku dojazdów.
Sąd przyjął 0,60 zł za kilometr jako stawkę pokrywającą:
- Pełny koszt paliwa
- Częściowo koszty eksploatacji samochodu
Wyliczenie:
- 7 przejazdów x 612 km x 0,60 zł/km = 2 570,40 zł
- Matka żądała połowy (bo jechała z konkubentem) = 1 285,20 zł
- Po odjęciu 20% przyczynienia = 1 028,16 zł
Sąd zasądził: 1 028,16 zł
Wniosek: Koszty dojazdów są uznawane, ale według rozsądnej stawki (nie maksymalnej).
3. Koszty leczenia psychiatrycznego – 2 080 zł
Po śmierci syna matka popadła w głęboką depresję. Diagnoza: zespół stresu pourazowego, później traumatyczna żałoba.
Wizyty u psychiatry: 1 440 zł
Matka odbyła 11 wizyt w prywatnej poradni psychiatrycznej w Bydgoszczy.
Koszt: 200 zł za wizytę = 2 200 zł łącznie
W pozwie żądała zwrotu 9 wizyt (nie chciała dochodzić wszystkich) = 1 800 zł
Po odjęciu 20% przyczynienia: 1 440 zł
Sąd zasądził: 1 440 zł
Koszty leków: 640 zł
Matka przyjmowała leki psychiatryczne od września 2020 do grudnia 2021 – czyli przez 16 miesięcy.
Koszt: 50 zł miesięcznie = 800 zł łącznie
W pozwie żądała 850 zł (niewielka różnica, prawdopodobnie zaokrąglenie).
Sąd przyjął 800 zł (16 miesięcy x 50 zł).
Po odjęciu 20% przyczynienia: 640 zł
Sąd zasądził: 640 zł
Dlaczego prywatna poradnia, a nie NFZ?
Matka zeznała, że poradnię jej polecono i zrezygnowała z niej dopiero po roku, gdy:
- Nie odczuwała efektów leczenia
- Koszty były zbyt wysokie
Sąd uznał to za uzasadnione – bo:
- W publicznej służbie zdrowia są wielomiesięczne kolejki do psychiatry
- Matka potrzebowała natychmiastowej pomocy
- Miała prawo wybrać prywatną opiekę
Wniosek: Koszty prywatnego leczenia są uznawane, jeśli były uzasadnione sytuacją.
Jakie koszty można dochodzić? Praktyczny przewodnik
1. Koszty pogrzebu
Co można odzyskać:
- Usługa pogrzebowa (trumna, transport, przygotowanie ciała, kremacja)
- Miejsce na cmentarzu
- Ceremonię religijną (opłata dla księdza/duchownego)
- Nagrobek (w rozsądnych granicach – nie luksusowy pomnik za 50 000 zł!)
- Stypę (w rozsądnych granicach – nie bankiet za 20 000 zł!)
- Kwiaty, wieńce
Jak udowodnić:
- Faktury od zakładu pogrzebowego
- Potwierdzenie przelewu dla duchownego
- Rachunki za kwiat, wieńce
- Zaświadczenie z ZUS o wysokości zasiłku pogrzebowego
Typowa kwota: 5 000 – 15 000 zł (po odjęciu zasiłku i przyczynienia)
2. Koszty dojazdów
Co można odzyskać:
- Dojazdy do identyfikacji zwłok
- Dojazdy na zeznania w prokuraturze/sądzie
- Dojazdy po odbiór zwłok, rzeczy zmarłego, dokumentów
Jak udowodnić:
- Wezwania z prokuratury/sądu (potwierdzają, że musiałeś przyjechać)
- Protokoły przesłuchań (potwierdzają, że byłeś)
- Wyliczenie dystansu (np. z Google Maps)
Jak liczyć koszty:
- Samochód: 0,60 – 0,90 zł za kilometr (sądy przyjmują różne stawki)
- Pociąg: cena biletu (zachowaj bilety!)
- Autobus: cena biletu
Typowa kwota: 500 – 2 000 zł (w zależności od liczby przejazdów i odległości)
3. Koszty leczenia psychiatrycznego
Co można odzyskać:
- Wizyty u psychiatry (publicznego lub prywatnego)
- Wizyty u psychologa/psychoterapeuty
- Leki przepisane przez psychiatrę
- Terapię (indywidualną lub grupową)
- Pobyt w sanatorium psychiatrycznym (jeśli zalecony przez lekarza)
Jak udowodnić:
- Faktury z poradni/gabinetu
- Recepty na leki
- Paragony z apteki
- Zaświadczenie lekarskie potwierdzające konieczność leczenia
Jak długo można dochodzić kosztów?
Tak długo, jak trwa leczenie związane z traumą po śmierci bliskiego.
W omawianej sprawie: 16 miesięcy (wrzesień 2020 – grudzień 2021).
Ale mogą być to i 2-3 lata – jeśli rzeczywiście tak długo trwa leczenie.
Typowa kwota: 2 000 – 10 000 zł (w zależności od czasu leczenia)
4. Inne koszty, które można dochodzić
Koszty opieki psychologicznej dla dzieci
Jeśli Twoje dzieci potrzebują terapii po śmierci bliskiego (np. drugiego rodzica) – te koszty też można odzyskać.
Typowa kwota: 3 000 – 8 000 zł (w zależności od czasu terapii)
Koszty opieki prawnej w postępowaniu karnym
Jeśli wystąpiłeś jako oskarżyciel posiłkowy w sprawie karnej przeciwko sprawcy – możesz dochodzić kosztów adwokata/radcy prawnego.
Typowa kwota: 2 000 – 10 000 zł (w zależności od skomplikowania sprawy)
Koszty zakupu ubrań żałobnych
Tak, nawet to można dochodzić – choć sądy nie zawsze to uwzględniają.
Warunek: Muszą to być ubrania zakupione specjalnie na pogrzeb, a nie te, które i tak byś kupił.
Typowa kwota: 500 – 1 500 zł (ale często sądy odmawiają)
Najczęstsze błędy przy dochodzeniu tych kosztów
Błąd 1: Brak dowodów
Problem: „Zapłaciłem 5 000 zł za pogrzeb, ale nie mam faktury”
Rozwiązanie: ZAWSZE zachowuj faktury, paragony, potwierdzenia przelewów!
Bez dowodów sąd nie uwzględni kosztów.
Błąd 2: Żądanie zwrotu kosztów, których nie poniosłeś
W omawianej sprawie: miejsce grzebalne zapłacił konkubent, a nie matka.
Dlatego sąd nie uwzględnił tego kosztu w roszczeniu matki.
Wniosek: Możesz dochodzić tylko tych kosztów, które sam zapłaciłeś.
Błąd 3: Zawyżanie kosztów dojazdów
Matka żądała zwrotu według maksymalnej stawki „kilometrówki” (0,90 zł/km).
Sąd uznał, że to za dużo i przyjął 0,60 zł/km.
Wniosek: Nie zawyżaj kosztów – sąd może je obniżyć. Lepiej przyjąć rozsądną stawkę od razu.
Błąd 4: Dochodzenie kosztów, które pokrył ZUS
Zasiłek pogrzebowy z ZUS to obecnie 4 000 zł.
Jeśli pogrzeb kosztował 8 000 zł:
- ZUS pokrył: 4 000 zł
- Ty zapłaciłeś: 4 000 zł
Możesz dochodzić tylko 4 000 zł (tej części, którą sam zapłaciłeś).
Błąd 5: Nie uwzględnienie przyczynienia
Wszystkie koszty są pomniejszane o stopień przyczynienia poszkodowanego.
W omawianej sprawie: 20% przyczynienia.
Przykład:
- Koszty pogrzebu: 5 140 zł
- Po przyczynieniu (minus 20%): 4 112 zł
Wniosek: Nawet jeśli poniosłeś koszty 10 000 zł – po uwzględnieniu przyczynienia dostaniesz mniej.
Jak ubezpieczyciele podchodzą do tych kosztów?
Z mojego doświadczenia:
Koszty pogrzebu
Ubezpieczyciele zazwyczaj uznają – ale próbują je minimalizować:
- Kwestionują „nadmiarowe” wydatki (drogi nagrobek, wystawna stypa)
- Odliczają zasiłek pogrzebowy (co jest prawidłowe)
- Zawyżają przyczynienie
Koszty dojazdów
Ubezpieczyciele często odmawiają – argumentując, że:
- „To nie jest szkoda bezpośrednia”
- „Dojazdy były dobrowolne”
Ale sądy je uwzględniają – bo dojazdy były konieczne (identyfikacja zwłok, zeznania w sądzie).
Koszty leczenia psychiatrycznego
Ubezpieczyciele najczęściej odmawiają – argumentując, że:
- „To nie jest szkoda, tylko cierpienie psychiczne” (a za to przysługuje zadośćuczynienie)
- „Leczenie było zbędne”
Ale sądy je uwzględniają – bo to realna szkoda majątkowa (koszty wizyt, leków).
Moje refleksje
Przez lata praktyki zauważyłem kilka prawidłowości:
1. Ubezpieczyciele nie oferują tych kosztów automatycznie
Nawet jeśli dochodzisz zadośćuczynienia – ubezpieczyciel sam nie zapyta o koszty pogrzebu, dojazdów, leczenia.
Musisz o nie poprosić.
2. Dokumentacja to podstawa
Bez faktur, paragonów, potwierdzeń – nie udowodnisz kosztów.
Zbieraj wszystko od samego początku.
3. Nawet „drobne” koszty się sumują
1 000 zł za dojazdy, 2 000 zł za psychiatrę, 4 000 zł za pogrzeb = 7 000 zł.
To nie są małe pieniądze. Warto o nie walczyć.
4. Sądy są racjonalne
Sądy uwzględniają koszty, jeśli są:
- Uzasadnione (pogrzeb, leczenie, konieczne dojazdy)
- Udokumentowane (faktury, paragony)
- W rozsądnych granicach (nie luksusowy nagrobek za 50 000 zł)
Ale odrzucają koszty:
- Zbędne (np. wystawna stypa za 20 000 zł)
- Nieudokumentowane
- Które poniosła inna osoba
PAMIĘTAJ:
- Zachowuj wszystkie dowody (faktury, paragony, potwierdzenia)
- Zgłoś te koszty ubezpieczycielowi – nawet jeśli odrzuci, sąd może uwzględnić
- Uwzględnij przyczynienie – koszty zostaną pomniejszone o % przyczynienia poszkodowanego
- Bądź rozsądny – żądaj kosztów rzeczywistych i uzasadnionych
W omawianej sprawie:
- Matka dochod ziła 10 140 zł kosztów
- Sąd zasądził 7 220 zł (po przyczynieniu i korekcie niektórych pozycji)
- PZU początkowo odmówił wypłaty jakichkolwiek kosztów
A Wasze doświadczenia? Jakie koszty udało Wam się odzyskać? Które ubezpieczyciel kwestionował? Podzielcie się w komentarzach!
Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.blogoodszkodowaniach.pl.
Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa odszkodowawcza jest indywidualna i wymaga analizy konkretnych okoliczności.
