Klient przychodzi do mnie z opinią biegłego i pyta: „Panie mecenasie, tu jest błąd. Biegli napisali, że mam 115% uszczerbku na zdrowiu. Jak to możliwe? Przecież nie można mieć więcej niż 100%!”
I wiem, że za chwilę będę tłumaczył, jak działa system addytywny wyceny uszczerbku. I że suma może przekroczyć 100% – i to wcale nie jest błąd.
Dzisiaj opowiem Wam o sprawie, gdzie biegli z Instytutu w Krakowie ustalili 110% trwałego uszczerbku na zdrowiu. I wyjaśnię, jak to liczyć i kiedy warto kwestionować opinię biegłego.
Bo to nie jest matematyka. To sztuka.
Spis treści
- Co to jest trwały uszczerbek na zdrowiu?
- Sprawa z Piły: 110% uszczerbku – jak to możliwe?
- System addytywny vs multiplikatywny
- Jak biegli liczą uszczerbek? (Praktyczne przykłady)
- Kiedy warto kwestionować opinię biegłego?
- FAQ
1. Co to jest trwały uszczerbek na zdrowiu?
Trwały uszczerbek na zdrowiu (w skrócie: uszczerbek) to procentowe określenie trwałego pogorszenia stanu zdrowia w wyniku wypadku lub choroby.
Po co to w ogóle mierzyć?
Bo od uszczerbku zależy:
- Wysokość zadośćuczynienia (art. 445 § 1 KC) – im wyższy uszczerbek, tym wyższe zadośćuczynienie
- Renta z tytułu utraty zdolności do pracy (art. 444 § 2 KC)
- Świadczenia z ubezpieczeń (np. z polisy NNW – następstw nieszczęśliwych wypadków)
Jak się to liczy?
W Polsce nie ma jednej, oficjalnej tabeli uszczerbków. Ale biegli korzystają z:
- Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu
- Własnego doświadczenia i wiedzy medycznej
Przykładowe uszczerbki:
- Utrata palca u ręki: 5-10%
- Złamanie kości udowej ze skróceniem kończyny o 2 cm: 10-15%
- Utrata wzroku w jednym oku: 25%
- Porażenie jednej kończyny dolnej: 50%
- Tetraplegia (porażenie wszystkich czterech kończyn): 100%
2. Sprawa z Piły: 110% uszczerbku – jak to możliwe?
Obrażenia pani R.
29 września 2017 r. pani R. została potrącona przez samochód. Efekt:
- Wieloodłamowe złamanie piszczelowej lewej (z ubytkiem kostnym)
- Wieloodłamowe złamanie kości ramiennej lewej (z następowym zakażeniem i stawem rzekomym)
- Wieloodłamowe złamanie miednicy (przód i tył po stronie lewej)
- Złamanie talerza biodrowej
- Uszkodzenie nerwu łokciowego lewego
- Blizny pourazowe i pooperacyjne na nodze, ręce, miednicy
- Utrwalone zaburzenia adaptacyjne (psychiczne skutki wypadku)
Uszczerbek ustalony przez biegłych (Instytut w Krakowie)
Złamanie podudzia lewego z ubytkiem kostnym: 15%
Złamanie obwodowej nasady kości ramiennej z brakiem repozycji złamania z dużym zniekształceniem i znacznym przykurczem: 25%
Powikłane przewlekłym stanem zapalnym przetoki: 5%
Uszkodzenie nerwu łokciowego lewego z niewielkimi zanikami mięśniowymi: 10%
Złamanie miednicy w odcinku przednim i tylnym po stronie lewej z zespołem bólowym i ustawieniem przymusowym stawu biodrowego lewego: 45%
Utrwalone zaburzenia adaptacyjne związane z wypadkiem, jego następstwami pod postacią utraty atrakcyjności, zmiany wyglądu zewnętrznego: 10%
Blizny szpecące: 10%
ŁĄCZNIE: 110%
Jak to możliwe?
Odpowiedź: Biegli zastosowali system addytywny (dodawanie). A nie multiplikatywny (mnożenie).
3. System addytywny vs multiplikatywny
To jest kluczowa różnica, która powoduje, że suma uszczerbków może przekroczyć 100%.
System addytywny (stosowany w Polsce)
Zasada: Dodajemy wszystkie procentowe uszczerbki.
Przykład:
- Złamanie piszczelowej: 15%
- Złamanie kości ramiennej: 25%
- Uszkodzenie nerwu: 10%
- Suma: 15% + 25% + 10% = 50%
Zalety:
- Prosty system
- Łatwy do zrozumienia
- Uwzględnia każde obrażenie osobno
Wady:
- Suma może przekroczyć 100% (jak w sprawie pani R.)
System multiplikatywny (stosowany np. w Niemczech)
Zasada: Mnożymy prawdopodobieństwo pozostania zdrowym po każdym obrażeniu.
Przykład:
- Złamanie piszczelowej: 15% uszczerbku = 85% zdrowia pozostaje
- Złamanie kości ramiennej: 25% uszczerbku = 75% zdrowia pozostaje (z tego, co zostało)
- Uszkodzenie nerwu: 10% uszczerbku = 90% zdrowia pozostaje (z tego, co zostało)
Wyliczenie:
- Po pierwszym obrażeniu: 85% zdrowia
- Po drugim obrażeniu: 85% × 75% = 63,75% zdrowia
- Po trzecim obrażeniu: 63,75% × 90% = 57,375% zdrowia
Łączny uszczerbek: 100% – 57,375% = 42,625% (zamiast 50% w systemie addytywnym)
Zalety:
- Suma nigdy nie przekroczy 100%
- Bardziej „logiczny” matematycznie
Wady:
- Skomplikowany system
- Trudniejszy do zrozumienia dla laików
- Zaniża łączny uszczerbek (w porównaniu do systemu addytywnego)
Który system jest lepszy?
Z punktu widzenia poszkodowanego – addytywny (stosowany w Polsce). Bo daje wyższe uszczerbki.
Z punktu widzenia matematyki – multiplikatywny. Bo jest bardziej „logiczny”.
Ale prawo to nie matematyka. To narzędzie do naprawiania szkód. I jeśli ktoś ma wielonarządowe obrażenia (jak pani R.), to powinien dostać rekompensatę za wszystkie.
4. Jak biegli liczą uszczerbek? (Praktyczne przykłady)
Przykład 1: Złamanie piszczelowej z ubytkiem kostnym (15%)
Co to znaczy w praktyce?
Cytuję opinię biegłych:
„Na przedniej powierzchni podudzia lewego występuje blizna pooperacyjna długości 22 cm. (…) Osłabienie siły mięśniowej uda i podudzia lewego. Czucie powierzchowne dotyku i bólu podaje osłabione po lewej, zniesione w obrębie blizn skórnych. Chód tandemowy lekko utykający na lewą kończynę dolną.”
Dlaczego 15%?
Bo to nie tylko „złamanie”. To:
- Blizna 22 cm
- Osłabienie siły mięśniowej
- Zaburzenia czucia
- Utykanie
15% to suma tych wszystkich skutków.
Przykład 2: Złamanie kości ramiennej z stawem rzekomym (25% + 5%)
Co to znaczy w praktyce?
Cytuję opinię:
„Skrócenie kończyny górnej lewej o ok. 2 cm ze stawem łokciowym lewym zdeformowanym z blizną pourazową i pooperacyjną na tylnej powierzchni (…) z wyczuwalnymi w obrębie stawu łokciowego nieanatomicznie zreponowanymi odłamami kostnymi po złamaniu z dużym zniekształceniem i znacznym przykurczem.”
Dlaczego 25%?
Bo to nie tylko „złamanie”. To:
- Skrócenie ręki o 2 cm
- Deformacja stawu łokciowego
- „Nieanatomicznie zreponowane odłamy” (kość nie zrosła się prawidłowo)
- Znaczny przykurcz (nie można wyprostować ręki)
A dodatkowe 5%?
„Powikłane przewlekłym stanem zapalnym przetoki – 5%”
To osobna kategoria – powikłanie, które wystąpiło po operacji. Przetoka (niezamykająca się rana) była powodem kolejnych operacji i cierpień.
Przykład 3: Złamanie miednicy (45%)
Dlaczego aż 45%?
Bo miednica to centrum ciała. Jej złamanie wpływa na:
- Chód (powódka utyka)
- Siedzenie (ból w pozycji leżącej)
- Stanie (trudność ze staniem na całej stopie)
- Funkcje seksualne (choć tego nie ma w opinii, ale jest to częsty skutek złamań miednicy)
Cytuję opinię:
„Miednicę bolesną przy ucisku na talerze biodrowe po stronie lewej z lewym stawem biodrowym ustawionym w pozycji przymusowej w przykurczu zgięciowym około 40° i ograniczonym zgięciem do 90°.”
Co to znaczy „pozycja przymusowa”?
Że powódka nie może wyprostować w pełni lewej nogi. Stoi i chodzi z lekko zgiętą nogą. To trwałe kalectwo.
Przykład 4: Utrwalone zaburzenia adaptacyjne (10%)
To psychiczne skutki wypadku. Krótko:
- Brak akceptacji zmian w wyglądzie
- Poczucie wstydu i lęku
- Maskowanie ciała (długie rękawy, podwójne rajstopy)
- Rezygnacja z aktywności (basen, rower)
10% to osobna kategoria – oprócz uszczerbku fizycznego.
Przykład 5: Blizny szpecące (10%)
Jakie blizny?
- Blizna na nodze: 22 cm
- Blizna przebarwiona: 5×6 cm
- Blizna na łokciu: 6×13 cm
- Blizny na ramieniu, biodrze
Dlaczego osobna kategoria?
Bo blizny to nie tylko „estetyczny problem”. To trwała zmiana wyglądu, która wpływa na samoocenę i jakość życia.
W przypadku pani R. (która była modelką) – to szczególnie dotkliwe.
5. Kiedy warto kwestionować opinię biegłego?
Kiedy NIE warto?
- Gdy opinia jest szczegółowa i uzasadniona (jak w sprawie pani R.)
- Gdy biegli to renomowana instytucja (np. Instytut w Krakowie, Zakład Medycyny Sądowej)
- Gdy suma uszczerbków przekracza 100%, ale jest logicznie uzasadniona (system addytywny)
Kiedy WARTO?
- Gdy opinia jest ogólnikowa (np. „uszczerbek 20%” bez uzasadnienia)
- Gdy biegli pominęli niektóre obrażenia (np. nie uwzględnili blizn, psychicznych skutków)
- Gdy uszczerbek jest rażąco zaniżony (np. 5% za złamanie miednicy z trwałym kaletwem)
- Gdy opinia zawiera błędy faktyczne (np. biegli nie zauważyli, że powódka ma skróconą rękę)
Jak podważyć opinię biegłego?
Krok 1: Zgłoś zastrzeżenia do opinii
Masz prawo do zgłoszenia zastrzeżeń (art. 286 KPC). Możesz:
- Wskazać błędy faktyczne
- Poprosić o wyjaśnienie niejasnych kwestii
- Poprosić o uzupełnienie opinii o pominięte obrażenia
Krok 2: Wnioskuj o opinię uzupełniającą
Jeśli zastrzeżenia są zasadne, sąd zleci biegłym opinię uzupełniającą. To kosztuje (kolejna zaliczka na biegłych), ale może podnieść uszczerbek o kilka-kilkanaście procent.
Krok 3: Wnioskuj o opinię innego biegłego
Jeśli opinia uzupełniająca nie rozwieje wątpliwości, możesz wnioskować o opinię nowego biegłego (lub innej instytucji).
To rzadkie (i kosztowne), ale w wyjątkowych przypadkach – warto.
6. FAQ
Czy suma uszczerbków może przekroczyć 100%?
Tak. W Polsce stosujemy system addytywny (dodawanie), więc suma może przekroczyć 100%. To nie jest błąd.
Jaki jest maksymalny uszczerbek?
Teoretycznie nie ma maksimum (bo dodajemy wszystkie obrażenia). Ale w praktyce rzadko przekracza 120-130%.
Czy wyższy uszczerbek = wyższe zadośćuczynienie?
Nie zawsze. Uszczerbek to tylko jeden z czynników. Sąd bierze też pod uwagę: wiek, cierpienia, rokowania, wpływ na życie zawodowe i osobiste.
Przykład: 50% uszczerbku u 20-latka (który będzie z tym żyć 60 lat) = wyższe zadośćuczynienie niż 50% uszczerbku u 80-latka.
Jak długo trwa sporządzenie opinii biegłego?
Zależy od sądu i obłożenia biegłych. Zwykle 3-6 miesięcy. W tej sprawie (opinia Instytutu w Krakowie) – ok. 4 miesiące.
Ile kosztuje opinia biegłego?
- Opinia z zakresu medycyny sądowej: 1.500-3.000 zł
- Opinia kompleksowa (medycyna sądowa + psychologia + neurologia): 5.000-10.000 zł
W tej sprawie powódka zapłaciła zaliczki na biegłych: 8.010 zł.
Czy mogę zamówić swoją prywatną opinię?
Tak. Możesz zamówić opinię prywatną (przed procesem lub w trakcie) i załączyć ją do akt. Ale to nie jest opinia sądowa – sąd może ją zignorować.
Prywatna opinia jest przydatna jako podstawa do negocjacji z ubezpieczycielem lub jako wskazówka, czy warto iść do sądu.
Czy uszczerbek można zwiększyć później?
Tak, jeśli:
- Stan zdrowia się pogorszył (nowe obrażenia, powikłania)
- Pierwsza opinia była błędna (pominięto obrażenia)
Ale to wymaga nowej opinii biegłego.
Podsumowanie
Ta sprawa to świetny przykład, jak działa wycena trwałego uszczerbku na zdrowiu w Polsce.
110% uszczerbku to nie błąd. To efekt systemu addytywnego (dodawanie), który stosują polscy biegli.
Podsumowanie uszczerbków:
- Złamanie podudzia z ubytkiem kostnym: 15%
- Złamanie kości ramiennej z stawem rzekomym: 25%
- Przewlekły stan zapalny przetoki: 5%
- Uszkodzenie nerwu łokciowego: 10%
- Złamanie miednicy z przykurczem: 45%
- Zaburzenia adaptacyjne: 10%
- Blizny szpecące: 10%
ŁĄCZNIE: 110%
Z mojego doświadczenia: nie warto kwestionować opinii biegłego bez powodu. Ale jeśli opinia jest ogólnikowa, pomija obrażenia lub zaniża uszczerbek – warto walczyć.
Bo każdy procent uszczerbku to setki (albo tysiące) złotych różnicy w zadośćuczynieniu.
Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.prawospadkowepoznan.pl.
Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.plRetry
