Jeden z moich klientów zapytał niedawno: „Panie mecenasie, ubezpieczyciel mówi, że nie musiał mi zwracać kosztów najmu pojazdu zastępczego, bo nie miałem 'uzasadnionego interesu ekonomicznego’. Co to w ogóle znaczy? Przecież jeździłem tym autem do pracy!”. To pytanie trafia w sedno problemu – czym jest „uzasadniony interes” i jak go wykazać. Dzisiaj wam to wytłumaczę.

Spis treści

1. Co to jest uzasadniony interes ekonomiczny?
2. Jak wykazać potrzebę korzystania z pojazdu zastępczego?
3. Dojazdy do pracy, szkoły, lekarza – co liczy się jako uzasadnione?
4. Kiedy ubezpieczyciel może odmówić zwrotu kosztów?
5. Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych
6. FAQ – najczęstsze pytania

Co to jest uzasadniony interes ekonomiczny?

„Uzasadniony interes ekonomiczny” to termin prawniczy, który oznacza, że poszkodowany faktycznie potrzebował pojazdu zastępczego, a nie tylko „chciał” go mieć. Różnica jest subtelna, ale kluczowa.

Przykład:

• Uzasadniony interes: Jeździsz codziennie do pracy 30 km, mieszkasz na wsi, nie ma komunikacji miejskiej. Bez auta nie dotrzesz do pracy. To jest uzasadniony interes.
• Brak uzasadnionego interesu: Mieszkasz w centrum miasta, 5 minut pieszo od pracy, masz komunikację miejską. Auto ci się przydaje, ale nie jest konieczne. To nie jest uzasadniony interes.

W sprawie, o której dzisiaj piszę, poszkodowany (Tomasz) używał uszkodzonego Volkswagena Touarega do:

• Dojazdów do pracy w pensjonacie (około 15 km od miejsca zamieszkania w Swarzędzu)
• Zawożenia dzieci do szkoły w Zalasewie
• Dojazdów na treningi rugby

Czy to uzasadniony interes? Zdecydowanie tak. Bez auta poszkodowany nie mógłby dojeżdżać do pracy, woził dzieci do szkoły, jeździł na treningi. To są typowe, uzasadnione potrzeby.

Ale Sąd Rejonowy uznał, że Tomasz nie miał uzasadnionego interesu. Dlaczego? Bo auto nie należało do niego, tylko do jego rodziców (było użyczone). A rodzice – właściciele pojazdu – nie potrzebowali pojazdu zastępczego (ojciec jeździł służbowym autem, matka nie miała prawa jazdy).

Sąd uznał, że skoro rodzice nie potrzebowali auta zastępczego, to nie mieli uzasadnionego interesu. A Tomasz, choć faktycznie używał auta, nie był jego właścicielem, więc nie mógł dochodzić kosztów najmu na podstawie umowy cesji z rodzicami.

Gdyby Tomasz sformułował pozew inaczej – jako bezpośredni poszkodowany, wyłączny użytkownik pojazdu – to Sąd mógłby uznać, że on miał uzasadniony interes. Ale tego nie zrobił. I przegrał.

Jak wykazać potrzebę korzystania z pojazdu zastępczego?

To kluczowe pytanie. Jak udowodnić, że faktycznie potrzebowałeś pojazdu zastępczego?

Dowód 1: Oświadczenie o potrzebie korzystania z pojazdu zastępczego

W sprawie poszkodowany sporządził w dniu 20 czerwca 2017 r. oświadczenie dla ubezpieczyciela o potrzebie korzystania z pojazdu zastępczego. W oświadczeniu wskazał, do czego używał pojazdu (dojazdy do pracy, szkoły, treningi).

To podstawowy dowód. Ubezpieczyciele często proszą o takie oświadczenie. Jeśli je sporządzisz, to będziesz miał dowód, że zgłosiłeś potrzebę korzystania z pojazdu zastępczego już na początku procesu likwidacji szkody.

Dowód 2: Umowa o pracę, zaświadczenie od pracodawcy

Jeśli używasz auta do dojazdów do pracy, to umowa o pracę lub zaświadczenie od pracodawcy to dobry dowód. W zaświadczeniu powinno być:

• Miejsce pracy (adres)
• Godziny pracy
• Potwierdzenie, że dojeżdżasz do pracy własnym autem

W sprawie poszkodowany zeznał, że pracował w pensjonacie w Poznaniu, a mieszkał w Swarzędzu. To około 15 km. Bez auta musiałby jeździć komunikacją miejską – około 1-1,5 godziny w jedną stronę. Z autem – 20 minut. Czy to uzasadniony interes? Zdecydowanie tak.

Dowód 3: Kalendarz z wydarzeniami, terminami

Jeśli woziłeś dzieci do szkoły, to kalendarz z terminami (data, godzina, miejsce) to dobry dowód. Jeśli jeździłeś na treningi, mecze – podobnie.

W sprawie poszkodowany jeździł na treningi rugby. To sport zespołowy, treningi są regularnie (2-3 razy w tygodniu). Bez auta ciężko dotrzeć na treningi (klub mógł być poza miastem, treningi wieczorem, brak komunikacji). Czy to uzasadniony interes? Sądy są podzielone – niektóre uznają sport rekreacyjny za uzasadniony interes, inne nie.

Dowód 4: Komunikacja miejska – czy jest dostępna?

Jeśli mieszkasz w miejscu, gdzie nie ma komunikacji miejskiej, to to mocny argument. Jeśli komunikacja jest, ale dojazd zajmuje 2-3 godziny dziennie, to też jest argument.

W sprawie poszkodowany mieszkał w Swarzędzu (przedmieście Poznania), pracował na Garaszewie (też przedmieście). Komunikacja miejska istniała, ale wymagała przesiadek, zajmowała dużo czasu. Czy to wystarczy, żeby uznać uzasadniony interes? Tak.

Dowód 5: Zeznania świadków

W sprawie ojciec poszkodowanego zeznał, że Tomasz był wyłącznym użytkownikiem pojazdu. To ważne zeznanie – pokazywało, że Tomasz faktycznie używał auta codziennie, a nie tylko „czasami”.

Dojazdy do pracy, szkoły, lekarza – co liczy się jako uzasadnione?

Sądy od lat orzekają, że uzasadniony interes obejmuje:

1. Dojazdy do pracy

• Jeśli praca jest w odległości, gdzie komunikacja miejska jest niedostępna lub bardzo niewygodna
• Jeśli godziny pracy są nietypowe (np. zmiany nocne, gdy nie ma komunikacji)
• Jeśli charakter pracy wymaga auta (np. przedstawiciel handlowy, doradca tereny)

W sprawie dojazdy do pracy to klasyczny uzasadniony interes.

2. Dojazdy dzieci do szkoły, przedszkola

• Jeśli szkoła jest w odległości, gdzie dziecko nie może samo dojechać (np. 5 km, dziecko ma 7 lat)
• Jeśli godziny zajęć wymagają dowozu (np. zajęcia o 7:00 rano, dziecko nie zdąży autobusem)

W sprawie zawożenie dzieci do szkoły w Zalasewie to uzasadniony interes.

3. Dojazdy do lekarza, rehabilitacji

• Jeśli poszkodowany jest chory, wymaga regularnych wizyt u lekarza, rehabilitacji
• Jeśli placówka medyczna jest daleko, komunikacja niedostępna

W sprawie nie było takiej sytuacji, ale to typowy przypadek uzasadnionego interesu.

4. Zakupy, sprawy urzędowe

• Jeśli poszkodowany mieszka na wsi, najbliższy sklep/urząd jest daleko
• Jeśli poszkodowany ma problemy z poruszaniem się (np. osoba starsza, niepełnosprawna)

To rzadziej uznawane jako samodzielny uzasadniony interes, ale w połączeniu z innymi (dojazdy do pracy + zakupy) może być argumentem.

5. Hobby, sport, życie towarzyskie

• To kontrowersyjne. Sądy są podzielone.
• Niektóre uznają, że sport rekreacyjny (treningi, mecze) to uzasadniony interes
• Inne nie – „życie towarzyskie nie jest koniecznością”

W sprawie treningi rugby były jednym z argumentów, ale nie głównym. Gdyby poszkodowany używał auta tylko do treningów (nie do pracy, nie do szkoły), to Sąd mógłby uznać, że to nie jest uzasadniony interes.

Kiedy ubezpieczyciel może odmówić zwrotu kosztów?

Ubezpieczyciel może odmówić zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego, jeśli:

1. Brak uzasadnionego interesu

• Poszkodowany mieszka w centrum miasta, 5 minut od pracy, ma komunikację miejską
• Poszkodowany nie pracuje, nie ma dzieci, nie ma obowiązków wymagających auta
• Poszkodowany ma inne auto (np. rodzinne, służbowe)

W sprawie poszkodowany miał uzasadniony interes (dojazdy do pracy, szkoły, treningi). Ale Sąd uznał, że to nie poszkodowany miał interes, tylko jego rodzice (właściciele pojazdu). A rodzice nie mieli interesu. To błąd w konstrukcji pozwu, nie brak faktycznego interesu.

2. Stawka najmu jest rażąco wygórowana

• Poszkodowany wynajął limuzynie za 1.000 zł/dzień, podczas gdy średnia rynkowa to 300 zł/dzień
• Sąd może uznać, że zwraca tylko 300 zł/dzień, resztę płaci poszkodowany

W sprawie stawka 300 zł netto/dzień była poniżej średniej rynkowej dla pojazdu tej klasy. Sąd nie miał zastrzeżeń co do stawki.

3. Czas najmu jest rażąco długi

• Poszkodowany wynajął auto na 60 dni, podczas gdy naprawa mogła zająć 20 dni
• Sąd może uznać, że zwraca tylko 20 dni, resztę płaci poszkodowany

W sprawie biegły uznał 27 dni za uzasadnione (minus 10 dni zwłoki warsztatu/ubezpieczyciela). Poszkodowany żądał zwrotu za 36 dni, ale Sąd mógł przyznać mniej. Ostatecznie nie przyznał nic – z powodu braku legitymacji procesowej.

4. Poszkodowany nie współpracował z ubezpieczycielem

• Odmówił oględzin, nie udostępnił pojazdu, nie odpowiadał na maile
• Ubezpieczyciel może zarzucić, że zwłoka była po stronie poszkodowanego

W sprawie poszkodowany współpracował z ubezpieczycielem. Zgłosił szkodę, udostępnił pojazd do oględzin, odpowiadał na pytania.

Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych

Na podstawie mojego doświadczenia, oto co radziłbym:

1. Sporządź oświadczenie o potrzebie korzystania z pojazdu zastępczego – od razu po wypadku napisz do ubezpieczyciela: „Informuję, że potrzebuję pojazdu zastępczego do: [lista zastosowań, np. dojazdy do pracy, szkoły, lekarza]. Proszę o uwzględnienie tych kosztów przy wycenie szkody”.
2. Zbierz dowody na uzasadniony interes – umowa o pracę, zaświadczenie od pracodawcy, kalendarz z terminami (szkoła, lekarz, treningi), zdjęcia z miejsca zamieszkania (pokazujące odległość do przystanków komunikacji).
3. Dokumentuj każde użycie pojazdu zastępczego – jeśli jeździsz do pracy, zapisuj daty, godziny, odległości. Jeśli wozisz dzieci do szkoły, zapisuj terminy. To może być przydatne w sądzie.
4. Nie wynajmuj auta „na zapas” – jeśli faktycznie nie potrzebujesz auta (mieszkasz w centrum, masz komunikację, nie pracujesz), to nie wynajmuj. Ubezpieczyciel odmówi zwrotu i będzie miał rację.
5. Sformułuj pozew prawidłowo – jeśli jesteś użytkownikiem pojazdu (nie właścicielem), to w pozwie wskaż, że to ty – jako użytkownik – poniosłeś szkodę. Nie opieraj się tylko na umowie cesji z właścicielem. To błąd, który może cię kosztować kilkanaście tysięcy złotych.

FAQ – najczęstsze pytania

Co to jest uzasadniony interes ekonomiczny?
To sytuacja, gdy faktycznie potrzebujesz pojazdu do codziennych obowiązków (praca, szkoła, lekarz), a nie tylko „chcesz” go mieć dla wygody.

Jak wykazać uzasadniony interes?
Sporządź oświadczenie dla ubezpieczyciela, zbierz dowody (umowa o pracę, zaświadczenie od pracodawcy, kalendarz z terminami), dokumentuj każde użycie pojazdu.

Czy dojazdy do pracy to uzasadniony interes?
Tak, jeśli praca jest w odległości, gdzie komunikacja miejska jest niedostępna lub bardzo niewygodna.

Czy treningi, hobby to uzasadniony interes?
Sądy są podzielone. Niektóre uznają sport rekreacyjny za uzasadniony interes, inne nie. Lepiej mieć dodatkowy argument (dojazdy do pracy, szkoły).

Co jeśli mieszkam w centrum miasta i mam komunikację miejską?
Wtedy ubezpieczyciel może odmówić zwrotu kosztów najmu, twierdząc, że nie masz uzasadnionego interesu. Ale jeśli godziny pracy są nietypowe (np. zmiana nocna), to możesz argumentować, że komunikacja nie jest dostępna w tych godzinach.

---

Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Zapraszam do Kancelarii KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI:
Radca Prawny Bartosz Kowalak
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań
Tel.: +48 61 2224963
E-mail: bartosz.kowalak@prawnikpoznanski.pl

www: https://prawnikpoznanski.pl

Źródła:

• Kodeks cywilny, art. 361, 822