Kilka miesięcy temu przyszła do mnie kobieta z 19-letnim synem. Chłopak jako 12-latek ucierpiał w wypadku komunikacyjnym – złamanie nogi, długa rehabilitacja, blizny. Rodzice wtedy nie dochodzili odszkodowania. „Byliśmy w szoku, walczyliśmy o jego zdrowie, nie myśleliśmy o pieniądzach” – tłumaczyła matka.

Teraz syn chciał samodzielnie wystąpić o zadośćuczynienie. I pojawił się strach: „Czy nie jest za późno? Przecież to było 7 lat temu…”.

Odpowiedziałem z ulgą: „Nie, jeszcze macie czas. Nawet całkiem sporo czasu”.

To właśnie wtedy po raz kolejny doceniłem mądrość polskiego ustawodawcy, który przewidział szczególną ochronę dla dzieci. Bo dziecko – zwłaszcza małe – nie może samo dochodzić swoich praw. I byłoby niesprawiedliwe, gdyby straciło roszczenie tylko dlatego, że rodzice w ferworze walki o jego zdrowie zapomnieli o formalności.

Podstawowe zasady przedawnienia – krótkie przypomnienie

Zanim przejdę do specyfiki małoletnich, przypomnę podstawy (pisałem o tym już wcześniej, ale warto powtórzyć):

3 lata – podstawowy termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, liczony od momentu, gdy dowiedziałeś się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej

20 lat – wydłużony termin, gdy zdarzenie było przestępstwem (np. uszczerbek na zdrowiu trwający dłużej niż 7 dni)

Ale co z dziećmi? One często nawet nie rozumieją, że mają jakieś roszczenia. A rodzice? W szoku, w strachu o dziecko, często odkładają sprawy formalne „na później”.

I tu właśnie pojawia się specjalna ochrona.

Magiczne „2 lata po pełnoletności” – ochrona dla małoletnich

Kodeks cywilny w art. 442¹ § 4 mówi jasno:

„Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej nie może się skończyć wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nią pełnoletności.”

Co to oznacza w praktyce? Że dziecko ma zawsze minimum do 20. roku życia, żeby wystąpić z roszczeniem. Bez względu na to, kiedy wydarzył się wypadek.

Przykład 1: Wypadek w wieku 5 lat

Dziecko ma 5 lat, doznaje uszczerbku na zdrowiu w wypadku (przestępstwo – 20 lat przedawnienia).

Normalne przedawnienie upłynęłoby dopiero, gdy dziecko ma 25 lat (5 lat + 20 lat).

Ale nawet gdyby to był „zwykły” wypadek z krótszym terminem – dziecko i tak ma czas do 20. roku życia (18 lat + 2 lata).

Wniosek: dziecko ma czas do 25. roku życia (bo 20 lat z tytułu przestępstwa jest dłuższe niż 20 lat z tytułu małoletności).

Przykład 2: Wypadek w wieku 16 lat

Nastolatek ma 16 lat, uszkodzono mu rower w kolizji (szkoda w mieniu – 3 lata przedawnienia).

Normalnie przedawnienie upłynęłoby w wieku 19 lat (16 lat + 3 lata).

Ale dzięki ochronie małoletnich – ma czas do 20. roku życia (18 lat + 2 lata).

Wniosek: dziecko ma czas do 20. roku życia (2 lata dodatkowe „ratują” roszczenie).

Przykład 3: Wypadek w wieku 17 lat

Dziewczyna ma 17 lat, uszkodzono jej telefon w kolizji (szkoda w mieniu – 3 lata).

Normalnie przedawnienie: 17 lat + 3 lata = 20 lat.

Ochrona małoletnich: 18 lat + 2 lata = 20 lat.

Wniosek: terminy pokrywają się – tak czy siak ma czas do 20. roku życia.

Jak to działa w przypadku przestępstw? Kombinacja ochrony

Tu robi się naprawdę ciekawie. Gdy mamy do czynienia z przestępstwem (uszczerbek na zdrowiu, śmierć), dziecko ma podwójną ochronę:

1. 20 lat od zdarzenia (bo było przestępstwo)
2. Minimum do 20. roku życia (ochrona małoletnich)

Które zastosujemy? To, które daje dłuższy termin.

Przykład praktyczny: niemowlę w wypadku

Dziecko ma 6 miesięcy, doznaje poważnych obrażeń w wypadku spowodowanym przez pijanego kierowcę (przestępstwo).

Ochrona ze względu na przestępstwo: 0,5 roku + 20 lat = 20,5 roku życia

Ochrona małoletnich: 18 lat + 2 lata = 20 lat życia

Które zastosujemy? 20,5 roku (dłuższe).

Inny przykład: 10-latek potrącony na przejściu

Dziecko ma 10 lat, zostaje potrącone, leczenie trwa 2 miesiące (przestępstwo).

Ochrona ze względu na przestępstwo: 10 lat + 20 lat = 30 lat życia

Ochrona małoletnich: 18 lat + 2 lata = 20 lat życia

Które zastosujemy? 30 lat życia (dłuższe).

Co z rodzicami? Czy oni też mają wydłużony termin?

To ważne pytanie. Nie.

Ochrona dotyczy tylko roszczeń dziecka. Rodzice, którzy chcą dochodzić swoich własnych roszczeń (np. zwrot kosztów leczenia, opieki), mają standardowe terminy:

• 3 lata (jeśli nie było przestępstwa)
• 20 lat (jeśli było przestępstwo)

Ale rodzice mogą w imieniu dziecka dochodzić jego roszczeń – i wtedy dziecko korzysta z wydłużonego terminu.

Przykład z praktyki: rodzice kontra dziecko

Wypadek: dziecko 5-letnie + matka w aucie. Oboje ranni.

Roszczenia dziecka (zadośćuczynienie, koszty przyszłych operacji):

• Termin do 20. roku życia (minimum)
• Lub dłużej, jeśli 20 lat od zdarzenia jest późniejsze

Roszczenia matki (zadośćuczynienie, koszty leczenia):

• 3 lata od wypadku (jeśli bez przestępstwa)
• 20 lat od wypadku (jeśli przestępstwo)

Widzisz różnicę? Dziecko ma dodatkową ochronę. Matka – nie.

Moja rada: nie czekaj do pełnoletności, ale pamiętaj o opcji

Z doświadczenia wiem, że ta ochrona jest świetną siatką bezpieczeństwa. Ale to nie znaczy, że warto z niej świadomie korzystać i celowo odkładać sprawę na lata.

Dlaczego lepiej działać wcześniej?

1. Świeże dowody – dokumentacja medyczna, świadkowie, okoliczności wypadku
2. Lepsza pozycja negocjacyjna – ubezpieczyciel wie, że nie minie przedawnienie
3. Szybsze pieniądze – dziecko może potrzebować ich na leczenie, rehabilitację, terapię
4. Mniej stresu – im dłużej czekasz, tym bardziej sprawa się komplikuje

Ale jeśli z jakichś przyczyn nie dochodziliście roszczeń wcześniej (szok, brak świadomości, trudna sytuacja życiowa) – nie jest za późno. Dziecko ma szansę, gdy dorośnie.

Co zrobić, jeśli dziecko zbliża się do 20. roku życia?

Jeśli twoje dziecko (lub ty sam/sama jako osoba, która ucierpiała w dzieciństwie):

• Zbliża się do 20. roku życia
• Miało wypadek/szkodę jako małoletnie
• Nie dochodzono wtedy roszczeń lub były zaniżone

Działaj teraz!

1. Sprawdź dokładnie terminy – policz, czy ochrona małoletnich nadal działa
2. Zbierz dokumentację – szpital, policja, zdjęcia, świadkowie
3. Skonsultuj się z prawnikiem – nie ryzykuj samodzielnych obliczeń
4. Zgłoś roszczenie ubezpieczycielowi – to przerwie przedawnienie (o tym w kolejnym wpisie!)

Podsumowanie: dzieci mają dodatkowy czas z powodu

Ta szczególna ochrona to mądry przepis. Dziecko nie może ponosić konsekwencji tego, że jego rodzice w ferworze walki o jego życie i zdrowie nie pomyśleli o formalnej sprawie odszkodowawczej.

Zapamiętaj:

• Minimum do 20. roku życia (18 lat + 2 lata) dla małoletnich
• 20 lat od zdarzenia, jeśli było przestępstwo
• Stosujemy dłuższy termin z powyższych dwóch
• Rodzice nie mają tej samej ochrony – tylko dziecko

A jeśli jesteś rodzicem dziecka, które ucierpiało w wypadku – nie odkładaj sprawy na później. Ale jeśli z jakichś przyczyn to zrobiłeś – wiedz, że twoje dziecko ma jeszcze szansę, gdy dorośnie.

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o praktyce kancelarii znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl