Jedną z najbardziej frustrujących sytuacji w prawie odszkodowawczym jest ta, gdy poszkodowany po ciężkim wypadku potrzebuje pilnej, kosztownej pomocy medycznej, ale ubezpieczyciel zwleka z wypłatą lub wypłaca symboliczną zaliczkę. Proces sądowy może trwać rok, czasem dłużej. A co w tym czasie ma robić osoba po amputacji kończyny, która nie może kupić protezy? Czekać na wyrok?

Na szczęście polski ustawodawca przewidział takie sytuacje i stworzył specjalny mechanizm prawny, który pozwala uzyskać pieniądze na leczenie jeszcze przed rozprawą, często w ciągu kilku tygodni od złożenia pozwu. To właśnie art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – przepis, który w mojej praktyce wielokrotnie okazywał się prawdziwą bronią atomową dla poszkodowanych.

W jednej ze spraw, którą prowadziłem, poszkodowany potrzebował 38 288 złotych na dokończenie zakupu protezy uda (ubezpieczyciel wypłacił jedynie 20 000 zł z potrzebnych 58 288 zł). Złożyliśmy pozew wraz z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 753 KPC. Efekt? Sąd nakazał ubezpieczycielowi wypłatę przed jakąkolwiek rozprawą. Dziś chcę wyjaśnić, dlaczego ten przepis jest tak skuteczny i jak go wykorzystać.

Spis treści

1. Czym jest zabezpieczenie roszczenia i dlaczego art. 753 KPC jest wyjątkowy
2. „Uprawdopodobnienie” zamiast „udowodnienia” – kluczowa różnica
3. Zabezpieczenie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia
4. Jak w praktyce wykorzystać art. 753 KPC
5. FAQ – najczęstsze pytania

---

Czym jest zabezpieczenie roszczenia i dlaczego art. 753 KPC jest wyjątkowy

Zacznijmy od podstaw. Zabezpieczenie roszczenia to instytucja, która pozwala uzyskać tymczasową ochronę swoich praw przed wydaniem prawomocnego wyroku. W normalnych sprawach zabezpieczenie ma na celu zabezpieczenie wykonania przyszłego orzeczenia – np. zajęcie rachunku bankowego dłużnika, żeby nie wyprowadził majątku przed wyrokiem.

Ale art. 753(1) § 1 KPC to wyjątek od ogólnych zasad. Przepis ten w uproszczeniu stanowi:

Art.  753. [Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych]
§  1.  W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia.
§  2.  W wypadkach wymienionych w § 1 sąd z urzędu doręcza stronom odpis postanowienia o zabezpieczeniu.

Art.  753(1). [Odpowiednie stosowanie]
§  1.  Przepis art. 753 stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia roszczeń o:
1) rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia …

Samo uprawdopodobnienie roszczenia uzasadnia w tych sprawach udzielenie zabezpieczenia, które może zmierzać także do zaspokojenia roszczenia.

Zwróćcie uwagę na trzy kluczowe elementy:

1. Brak obowiązku wykazywania interesu prawnego – w normalnych sprawach musisz wykazać, że jest realne ryzyko utraty możliwości wykonania wyroku (np. że dłużnik wyprowadza majątek). Tu tego nie trzeba.
2. Wystarczy uprawdopodobnienie roszczenia – nie musisz w pełni udowadniać swojego roszczenia, wystarczy że je uprawdopodobnisz (o tym za chwilę).
3. Zabezpieczenie może zmierzać do zaspokojenia – to jest najbardziej rewolucyjny element. W normalnych sprawach zabezpieczenie nie może zaspokajać roszczenia (art. 731 KPC), tylko je zabezpieczać. Tu może.

Co to oznacza w praktyce? Że poszkodowany może uzyskać pełną kwotę potrzebną na leczenie zanim jeszcze dojdzie do rozprawy, nie czekając na prawomocny wyrok.

„Uprawdopodobnienie” zamiast „udowodnienia” – kluczowa różnica

To jest sedno sprawy. W normalnym postępowaniu sądowym musisz udowodnić swoje roszczenie – przedstawić pełny materiał dowodowy, przeprowadzić dowody, przekonać sąd ponad wszelką wątpliwość. To wymaga czasu: rozprawy, przesłuchania świadków, opinii biegłych.

W postępowaniu zabezpieczającym na podstawie art. 753 KPC wystarczy uprawdopodobnić roszczenie. Co to znaczy?

Uprawdopodobnienie to niższy standard dowodowy. Nie musisz przekonywać sądu „na 100%” – wystarczy, że przedstawisz materiał, który sprawia, że Twoje roszczenie jest wiarygodne i prawdopodobne.

W sprawie o wyłożenie z góry kosztów protezy uprawdopodobnienie oznacza:

• Przedłożenie dokumentacji medycznej potwierdzającej skutki wypadku (np. karta informacyjna ze szpitala o amputacji kończyny)
• Załączenie kosztorysu od profesjonalnej firmy ortopedycznej
• Dołączenie faktury pro forma
• Ewentualnie zalecenia lekarskie o konieczności oprotezowania

To wszystko. Nie potrzebujesz opinii biegłego, nie musisz udowadniać, że to najtańsza możliwa proteza, nie musisz tłumaczyć dlaczego wybrana firma a nie inna. Wystarczy, że przedstawisz dokumentację, z której jasno wynika konieczność leczenia i jego koszt.

W praktyce, jeśli masz:

• Wyrok karny lub dokumentację wypadku potwierdzającą odpowiedzialność sprawcy
• Kartę informacyjną ze szpitala o doznanych obrażeniach
• Profesjonalny kosztorys od renomowanej firmy (np. Otto Bock, Protetica)
• Fakturę pro forma

…to uprawdopodobniłeś swoje roszczenie. Sąd nie będzie badał, czy proteza „mogłaby być tańsza” czy „czy to na pewno konieczne”. Samo doznanie ciężkich obrażeń (amputacja) + profesjonalny kosztorys = uprawdopodobnione roszczenie.

Zabezpieczenie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia

To jest element, który często umyka nawet doświadczonym prawnikom, a który czyni art. 753 KPC tak potężnym narzędziem.

W normalnych sprawach obowiązuje zasada z art. 731 KPC: zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia. Innymi słowy – zabezpieczenie ma tylko „zamrozić” sytuację do czasu wyroku, ale nie może Ci dać tego, czego ostatecznie chcesz uzyskać w procesie.

Przykład: jeśli pozywasz kogoś o zapłatę 100 000 zł, to zabezpieczenie nie może polegać na przekazaniu Ci tych 100 000 zł. Może polegać na zajęciu rachunku bankowego pozwanego, żeby nie wyprowadził pieniędzy, ale nie na przekazaniu Ci tych pieniędzy.

Art. 753 KPC wprost łamie tę zasadę. W sprawach o koszty leczenia (art. 444 KC) zabezpieczenie może i powinno zmierzać do zaspokojenia roszczenia.

Dlaczego? Bo celem przepisów o kosztach leczenia (art. 444 § 1 zd. 2 KC o wyłożeniu z góry) jest umożliwienie poszkodowanemu natychmiastowego podjęcia leczenia. Gdyby zabezpieczenie nie mogło zmierzać do zaspokojenia, to poszkodowany dostałby wyrok nakazujący ubezpieczycielowi zapłatę… ale dopiero po zakończeniu całego procesu. A to pozbawia sensu instytucję „wyłożenia z góry”.

Co to oznacza w praktyce? Że sąd może nakazać ubezpieczycielowi wypłatę pełnej kwoty (np. 38 288 zł na protezę) na Twoje konto natychmiast, jeszcze przed jakąkolwiek rozprawą. I ta kwota jest Twoja – możesz ją wydać na leczenie. Nie jest to „zamrożenie” pieniędzy na jakimś rachunku, tylko faktyczne otrzymanie środków.

Oczywiście, jeśli ostatecznie przegrasz sprawę (co w sprawach o koszty leczenia przy rzetelnej dokumentacji jest bardzo mało prawdopodobne), będziesz musiał te pieniądze zwrócić. Ale w praktyce, przy dobrze udokumentowanym roszczeniu, to nie jest realny scenariusz.

Z mojego doświadczenia wynika, że właśnie ten aspekt – możliwość uzyskania rzeczywistej wypłaty przed wyrokiem – jest najcenniejszy dla poszkodowanych. To nie jest tylko „zabezpieczenie na przyszłość”, to faktyczne otrzymanie pieniędzy wtedy, gdy są najbardziej potrzebne.

Jak w praktyce wykorzystać art. 753 KPC

Przejdźmy do konkretów. Jak wykorzystać ten przepis w realnej sprawie?

Krok 1: Przygotuj solidną dokumentację

To fundament. Chociaż wystarczy „uprawdopodobnienie”, to im lepsza dokumentacja, tym pewniejszy sukces. Powinieneś mieć:

Dokumentacja wypadku:

• Wyrok karny przeciwko sprawcy (jeśli jest)
• Akt oskarżenia
• Protokoły policyjne
• Potwierdzenie ubezpieczenia OC sprawcy

Dokumentacja medyczna:

• Karty informacyjne z leczenia szpitalnego
• Zaświadczenia lekarskie
• Wyniki badań
• Zalecenia co do dalszego leczenia

Dokumentacja kosztów:

• Szczegółowy kosztorys od profesjonalnej firmy
• Faktura pro forma
• Specyfikacja komponentów (w przypadku protezy)
• Ewentualnie oferty alternatywne (żeby pokazać, że wybrana cena nie jest wygórowana)

W sprawie, o której wspominałem, poszkodowany załączył:

• Akt oskarżenia przeciwko sprawcy wypadku
• Kartę informacyjną z 52-dniowego pobytu w szpitalu (od dnia wypadku do wypisania po amputacji)
• Zestawienie komponentów modularnych do protezy uda
• Fakturę pro forma od spółki cywilnej Protetica
• Wcześniejszą korespondencję z ubezpieczycielem (zgłoszenie roszczenia, odpowiedź ubezpieczyciela z wypłatą 20 000 zł)

To wystarczyło do uprawdopodobnienia roszczenia.

Krok 2: Złóż pozew z jednoczesnym wnioskiem o zabezpieczenie

To jest kluczowe: wniosek o zabezpieczenie składasz razem z pozwem. Nie czekasz na wydanie wyroku, nie czekasz na rozprawę – od razu we wstępie pozwu wnosisz o zabezpieczenie na podstawie art. 753 § 1 KPC.

Wzór petitum: „Na podstawie art. 753 § 1 k.p.c. w zw. z art. 753¹ § 1 pkt 1 k.p.c. wnoszę o zabezpieczenie roszczenia poprzez zapłatę przez pozwanego na rzecz powoda sumy pieniężnej w wysokości 38.288 zł”

W uzasadnieniu wyjaśniasz:

• Że roszczenie opiera się na art. 444 § 1 zd. 2 KC (wyłożenie z góry kosztów leczenia)
• Że sam fakt utraty kończyny + kosztorys od profesjonalnej firmy uprawdopodobniają roszczenie
• Że bez protezy powód nie może normalnie funkcjonować
• Że art. 753 KPC jako lex specialis pozwala na zabezpieczenie zmierzające do zaspokojenia

Krok 3: Argumentacja prawna

W uzasadnieniu wniosku o zabezpieczenie powinieneś podkreślić kilka kwestii:

Po pierwsze, sam fakt amputacji kończyny uprawdopodobnia konieczność zakupu protezy. To oczywiste dla każdego sądu – osoba po amputacji potrzebuje protezy. Nie trzeba tu opinii biegłego ani dodatkowych dowodów.

Po drugie, kosztorys od profesjonalnej, renomowanej firmy ortopedycznej uprawdopodobnia wysokość kosztów. Jeśli firma o ugruntowanej pozycji (np. Otto Bock Polska, Protetica) wycenia protezę na określoną kwotę, to sąd nie ma podstaw kwestionować tej wyceny w postępowaniu zabezpieczającym. Ewentualne wątpliwości co do wysokości będzie można wyjaśnić w postępowaniu głównym (choć w praktyce ubezpieczyciele rzadko to kwestionują).

Po trzecie, art. 753 KPC jako lex specialis w stosunku do art. 731 KPC pozwala na zabezpieczenie zmierzające do zaspokojenia roszczenia. To kluczowy argument – warto powołać orzecznictwo sądów apelacyjnych potwierdzające tę zasadę.

Przykładowo, Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt I ACz 1849/16 stwierdził: „Przepis art. 753 § 1 KPC, jako przepis szczególny odnoszący się do zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych, stanowi również odstępstwo od wyrażonej w art. 731 KPC zasady, że zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia”.

Wprawdzie ta teza dotyczyła alimentów, ale art. 753 § 1 KPC w tym samym zdaniu reguluje zarówno alimenty, jak i roszczenia z art. 444 KC, więc przez analogię stosuje się do obu kategorii spraw.

Po czwarte, poszkodowany nie ma obowiązku uprawdopodobniać interesu prawnego w zabezpieczeniu. To kolejna ulga – nie musisz wykazywać, że jest „pilna potrzeba” czy „ryzyko niewykonalności”. Samo uprawdopodobnienie roszczenia wystarcza.

Krok 4: Co się dzieje dalej?

Po złożeniu wniosku o zabezpieczenie sąd rozpoznaje go w postępowaniu nieprocesowym, zwykle bez rozprawy, na posiedzeniu niejawnym. W praktyce oznacza to, że decyzja zapada szybko – często w ciągu 2-4 tygodni.

Sąd może:

• Uwzględnić wniosek – nakazuje ubezpieczycielowi wypłatę kwoty na Twoje konto
• Oddalić wniosek – jeśli uzna, że roszczenie nie zostało wystarczająco uprawdopodobnione
• Zawiesić postępowanie zabezpieczające – jeśli potrzebne są dodatkowe wyjaśnienia (rzadko)

Jeśli sąd uwzględni wniosek, ubezpieczyciel ma obowiązek wypłacić Ci pieniądze natychmiast. Może wnieść zażalenie, ale zażalenie nie wstrzymuje wykonania postanowienia o zabezpieczeniu (chyba że sąd II instancji wstrzyma wykonanie, co w praktyce zdarza się rzadko).

W rezultacie: dostajesz pieniądze na konto zanim jeszcze doszło do pierwszej rozprawy w sprawie głównej. Możesz kupić protezę, rozpocząć leczenie, funkcjonować normalnie. A sprawa główna toczy się dalej w normalnym trybie.

Krok 5: Co jeśli sąd oddali wniosek?

Jeśli sąd I instancji oddalił wniosek o zabezpieczenie, przysługuje Ci zażalenie do sądu II instancji. Warto je wnieść, bo niekiedy sądy I instancji błędnie interpretują wymogi art. 753 KPC (np. wymagają pełnego udowodnienia zamiast uprawdopodobnienia).

W zażaleniu podkreśl ponownie:

• Niski próg dowodowy (uprawdopodobnienie, nie udowodnienie)
• Brak obowiązku wykazywania interesu prawnego
• Możliwość zmierzania zabezpieczenia do zaspokojenia
• Cel przepisów o wyłożeniu z góry (natychmiastowe umożliwienie leczenia)

Z mojego doświadczenia, przy rzetelnej dokumentacji medycznej i kosztorysie od profesjonalnej firmy, wnioski o zabezpieczenie na podstawie art. 753 KPC są zazwyczaj uwzględniane.

Praktyczne porady

1. Składaj wniosek o zabezpieczenie razem z pozwem – nie czekaj na rozwój sprawy, wykorzystaj art. 753 KPC od razu.
2. Udokumentuj wszystko na poziomie „uprawdopodobnienia” – nie musisz mieć opinii biegłego czy kompletu dowodów, ale dokumentacja powinna być profesjonalna i przekonująca.
3. Wybieraj renomowane firmy do kosztorysów – kosztorys od „januszowej” firmy będzie kwestionowany, kosztorys od Otto Bock czy innej uznanej marki – nie.
4. Działaj szybko – im szybciej złożysz pozew z wnioskiem, tym szybciej otrzymasz pieniądze.
5. Nie bój się kosztów – w razie wygranej ubezpieczyciel pokryje koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego.
6. Pamiętaj o odsetkach – w pozwie żądaj odsetek od dnia, w którym ubezpieczyciel powinien był wypłacić odszkodowanie (30 dni od zgłoszenia roszczenia – art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Podsumowanie z refleksją

Art. 753 § 1 KPC to jeden z tych przepisów, które w praktyce odszkodowawczej mają ogromne znaczenie, ale są stosunkowo mało znane. Wielu prawników nie wie o nim lub nie docenia jego mocy. A to błąd.

Dla poszkodowanego po ciężkim wypadku różnica między otrzymaniem pieniędzy na leczenie za kilka tygodni (dzięki zabezpieczeniu) a czekaniem rok lub dłużej na wyrok to różnica fundamentalna. To różnica między możliwością natychmiastowego rozpoczęcia rehabilitacji a przedłużającym się cierpieniem. To różnica między odzyskaniem sprawności a pogłębianiem się w niepełnosprawności.

Co ciekawe, ubezpieczyciele doskonale znają ten przepis. Wiedzą, że jeśli poszkodowany złoży wniosek o zabezpieczenie z rzetelną dokumentacją, to najprawdopodobniej będą musieli zapłacić jeszcze przed rozprawą. Dlatego często – gdy widzą determinację i profesjonalne przygotowanie sprawy – wypłacają odszkodowanie dobrowolnie, jeszcze przed procesem. Po prostu kalkulują, że lepiej wypłacić teraz niż przegrać i dodatkowo ponieść koszty procesu.

To pokazuje, jak ważna jest znajomość prawa i determinacja w dochodzeniu swoich praw. Art. 753 KPC to narzędzie, które wyrównuje szanse między poszkodowanym – często w trudnej sytuacji życiowej i finansowej – a potężnym towarzystwem ubezpieczeniowym. Warto z niego korzystać.

---

FAQ – Najczęstsze pytania

1. Czy wniosek o zabezpieczenie na podstawie art. 753 KPC zawsze musi być uwzględniony?

Nie zawsze, ale przy rzetelnej dokumentacji medycznej i profesjonalnym kosztorysie szanse są bardzo wysokie. Sąd bada czy roszczenie jest uprawdopodobnione – jeśli tak, powinien uwzględnić wniosek. Oddalenie następuje zwykle gdy dokumentacja jest niepełna lub nie wynika z niej konieczność/wysokość kosztów.

2. Jak długo trwa rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie?

Zazwyczaj 2-4 tygodnie, czasem dłużej w zależności od obciążenia sądu. Sąd rozpoznaje wniosek w postępowaniu nieprocesowym, często na posiedzeniu niejawnym, więc jest to szybsze niż zwykła rozprawa.

3. Czy ubezpieczyciel może zaskarżyć postanowienie o zabezpieczeniu?

Tak, może wnieść zażalenie do sądu II instancji. Jednak zażalenie nie wstrzymuje wykonania postanowienia o zabezpieczeniu, chyba że sąd odwoławczy zdecyduje inaczej (co zdarza się rzadko). W praktyce oznacza to, że dostajesz pieniądze nawet jeśli ubezpieczyciel się odwołuje.

4. Co się stanie jeśli ostatecznie przegram sprawę główną?

Będziesz musiał zwrócić otrzymane pieniądze plus odsetki. Jednak w sprawach o wyłożenie z góry kosztów leczenia przy rzetelnej dokumentacji przegrana jest bardzo mało prawdopodobna. Jeśli miałeś obiektywną potrzebę leczenia i poniosłeś koszty zgodnie z kosztorysem, sąd przyzna Ci odszkodowanie.

5. Czy mogę złożyć wniosek o zabezpieczenie jeśli proces już się toczy?

Tak, wniosek o zabezpieczenie można złożyć w każdym stadium postępowania, aż do prawomocnego zakończenia sprawy. Jednak najlepiej złożyć go razem z pozwem, żeby jak najszybciej uzyskać środki na leczenie.

6. Czy art. 753 KPC dotyczy tylko kosztów leczenia?

Art. 753 KPC wymienia szereg roszczeń, w tym alimenty, roszczenia z art. 444 KC (koszty leczenia, utracone zarobki po wypadku), art. 446 KC (renta dla osób bliskich zmarłego), art. 448 KC (zadośćuczynienie). W kontekście odszkodowań najczęściej wykorzystywany jest przy roszczeniach o wyłożenie z góry kosztów leczenia.

---

Źródła:

• Kodeks postępowania cywilnego, art. 731, 753, 753¹
• Kodeks cywilny, art. 444
• Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt I ACz 1849/16

---

Bartosz Kowalak – radca prawny, wspólnik w KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI. Od lat zajmuję się prawem odszkodowawczym z pasją. Więcej o mojej praktyce znajdziecie na www.prawnikpoznanski.pl oraz www.prawospadkowepoznan.pl.

Masz pytanie lub chcesz podzielić się swoją historią? Zostaw komentarz lub napisz: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

---