Odszkodowanie za koszty opieki nad osobą bliską

Paris_Duty_who_works_for_the_Pocahontas_Corporation_at_the_Amonate_Mine,_received_a_broken_leg_in_mine_coal_car..._-_NARA_-_541091
Zdjęcie: Russell Lee [Public domain], Wikimedia Commons

Do dzisiejszego wpisu zainspirowało mnie orzeczenie Sądu Rejonowego w Poznaniu, od którego zmuszeni byliśmy wnieść apelacje.

Trochę zaskoczony byłem rozstrzygnięciem Sądu, który odmówił przyznania odszkodowania za koszty opieki nad osobą poszkodowaną w wypadku, która to opieka sprawowana była przez osobę bliską. W zasadzie do tej pory nie mieliśmy problemu z uznawaniem tego typu roszczeń, zwłaszcza przez macierzysty dla Kancelarii Sąd w Poznaniu.

Tak więc jak to jest z zasadnością tego roszczenia.

Sąd I instancji w zakresie w jakim powództwo zostało oddalone ustalił, że w okresie po opuszczeniu przez powoda Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego „powód nadal był zależny od pomocy osób trzecich. W okresie tym, powód miał zabezpieczony kręgosłup w odcinku szyjnym kołnierzem ortopedyczny, nie był
w stanie samodzielnie się poruszać, wymagał pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych (przebywał w pampersach), toalety ciała. Niezbędną opiekę w tym okresie zapewniała żona,
w mniejszym zakresie syn oraz szwagier. Praktycznie aż do 30.04.2011 r. powód wymagał opieki
w wymiarze 8 godzin na dobę. W kolejnym okresie, po powrocie ze szpitala w wyniku przebytej kolejnej operacji, stan powoda ulegał stopniowej poprawie. Powód rozpoczął siadanie, wstawanie oraz chodzenie przy pomocy chodzika. Przy czynnościach tych wymagał asysty. W tym czasie nadal wymagał opieki i ta była świadczona ze strony najbliższych w wymiarze ok. 4 godzin dziennie. Opieki w tym wymiarze powód wymagał aż do 30.06.2014 r. (…) Rynkowa wartość 1 godziny świadczonej opieki kształtuje się na poziomie ok. 10 zł.” (z uzasadnienia wyroku).

W tak przyjętym stanie faktycznym, Sąd oddalił żądanie powoda zasądzenia kwoty 42.000 zł tytułem zwrotu kosztów sprawowanej nad nim opieki w okresie od września 2010 r. do listopada 2013 r. uznając je za nieusprawiedliwione. W ocenie Sądu I instancji „powód nie wykazał bowiem, aby koszty te w zakresie dochodzonym pozwem poniósł lub był zobowiązany do ich poniesienia. Nie wykazał roszczenia co do wysokości. Sąd stoi na stanowisku, że przepis art. 444 § 1 k.c. obejmuje koszty rzeczywiście poniesione a nie jedynie takie, które mogłyby zostać potencjalnie poniesione przez powoda. (…) Powód w zakresie koniecznej pomocy osób trzecich korzystał z pomocy osób najbliższych (żony, syna i sporadycznie szwagra). Nie wynika z przytaczanych okoliczności, by osoby, które sprawowały opiekę utraciły w związku z tym jakikolwiek zarobek.”

Jednym z argumentów, którym posługuje się Sąd Rejonowy w Poznaniu jest taki, że „nie wynika
z przytaczanych okoliczności, by osoby, które sprawowały opiekę utraciły w związku z tym jakikolwiek zarobek.” i na poparcie swojego stanowiska przytacza dwa wyroki Sądu Najwyższego. Wskazać należy, że oba wyroki zapadły w odmiennym stanie faktycznym od występującego w niniejszej sprawie.

Teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15.02.2007 r., sygn. akt II CSK 474/06 (opubl. Legalins nr 185375) jest następująca: „Jeżeli osoba, która uległa wypadkowi nie wymaga stałej, kilkugodzinnej lub wielogodzinnej, codziennej opieki sprawowanej przez jego żonę, a ze względu na stan jego zdrowia, celowe było zapewnienie mu opieki osoby trzeciej, to należy uznać, że nie zachodziła konieczność sprawowania tej opieki jedynie osobiście przez żonę. W takiej sytuacji sąd może zasądzić koszty leczenia obejmujące wynagrodzenie przysługujące osobie mającej stosowne kwalifikacje do opieki nad chorymi w okresie, w którym opieka taka nad powodem była niezbędna i w którym podjęła się jej żona poszkodowanego.”

Z uzasadnienia: „Naruszenie art. 444 § 1 KC skarżący dostrzegał w jego niewłaściwym zastosowaniu przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny tego, że jeżeli względy terapii wymagają osobistej opieki małżonka nad osobą poszkodowaną, to koszty tej opieki obejmują wynagrodzenie wykwalifikowanej pielęgniarki, a nie utratę rzeczywistego dochodu małżonka w razie rezygnacji z pracy lub z prowadzenia działalności gospodarczej. Dla uzasadnienia tego zarzutu kasacyjnego skarżący powołuje się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1973 r., II CR 365/73 (OSNC 1974, z. 9, poz. 147).

We wspomnianym orzeczeniu przesądzono przynajmniej dwa zagadnienia prawne. Po pierwsze stwierdzono, że korzystanie z pomocy innej osoby i związane z tym koszty stanowią koszty leczenia w rozumieniu art. 444 § 1 KC. Legitymacja czynna w zakresie żądania zwrotu tych kosztów przysługuje poszkodowanemu niezależnie od tego, kto sprawuje opiekę nad nim (osoba bliska, np. żona lub osoba inna). Po drugie, wyjaśniono także to, od czego zależy ewentualny rozmiar roszczenia przysługującego poszkodowanemu, jeżeli konieczna jest mu pomoc innej osoby (wysokość dochodu utraconego przez żonę rezygnującą z pracy lub działalności gospodarczej, a gdy opieka może być wykonywana przez osobę trzecią – wysokość odszkodowania z tytułu utraty zarobków przez żonę nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do wykonywania takiej opieki).”

Nie oznacza to wszakże jak wskazuje Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce
w Poznaniu, że powód był zobowiązany do udowodnienia, że jego żona utraciła zarobek w związku ze sprawowaną nad nim opieką, a jedynie tyle, że gdyby rzeczywiście zrezygnowała ona z pracy celem sprawowania opieki nad powodem, to wysokość należnego powodowi odszkodowania ograniczałaby się do kwoty wynagrodzenia osoby zawodowo trudniącej się opieką nad osobami, które takiej opieki wymagają.

Sąd I instancji oddalając powództwo w zaskarżonej części, de facto obciążył osoby sprawujące opiekę nad powodem, głównie jego żonę, a nie pozwanego ubezpieczającego sprawę wypadku z udziałem powoda, wymagając aby przedstawiła, że w związku ze sprawowaniem opieki nad powodem utraciła zarobki. Podkreślenia wymaga, że nie było i nie jest obowiązkiem żony powoda sprawowanie opieki nad powodem. Gdyby nie wypadek, za który odpowiedzialność ponosi pozwana spółka i jego konsekwencje w życiu powoda, żona powoda czas, który przeznaczyła i nadal przeznacza na opiekę nad powodem mogłaby przeznaczyć w inny sposób.

Dlatego też zdaniem niżej podpisanego stanowisko prezentowane przez Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu jest całkowicie niezgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i judykatury.

Zgodnie z poglądami doktryny „jeżeli opieka nad poszkodowanym sprawowana jest przez jego bliskich, roszczenie o zwrot wynikających z niej kosztów zasadne jest nawet wtedy, gdy poszkodowany nie jest w stanie wykazać tychże kosztów” (por. D. Bentkowska „Roszczenia osobowe przysługujące poszkodowanym w wypadkach drogowych oraz osobom uprawnionym” Prawo Asekuracyjne 1/2003, str. 19.). „Jako najbardziej typowe składniki szkody majątkowej podlegające naprawieniu na podstawie art. 444§ 1 k.c. wymienia się wydatki i koszty opieki leczniczej, pielęgniarskiej i rehabilitacyjnej (…) We wszystkich opisanych przypadkach idzie bądź o koszty i wydatki rzeczywiście poniesione bądź też – gdy poszkodowany żąda wyłożenia z góry stosownej kwoty przez osobę zobowiązaną do naprawienia szkody – koszty, z jakimi należy się liczyć przy uwzględnieniu zasad funkcjonowania polskiego systemu opieki zdrowotnej oraz reguł doświadczenia życiowego.”  (por. A. Śmieja (w:) System prawa prywatnego, t. 6, s. 683).

Również w orzecznictwie sądów powszechnych, w tym Sądu Najwyższego, dominuje pogląd, że poszkodowany nie jest zobowiązany do udowodnienia poniesionych wydatków na koszty leczenia, w tym utraconych zarobków przez osoby sprawujące nad nim opiekę i może dochodzić roszczenia również wtedy gdy opiekę sprawują nad nim osoby najbliższe.

W wyroku z dnia 24.10.2012 r., sygn. akt I ACa 456/12 (opubl. Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych) Sąd Apelacyjny w Lublinie : „Zasadny jest zarzut naruszenia art. 444 § 1 k.c. w zakresie w jakim sąd pierwszej instancji stosował go do rozpoznania odszkodowania obejmującego koszty opieki i pomocy osób trzecich. W myśl tego przepisu odszkodowanie obejmuje wszelkie koszty wynikłe z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. W rachubę wchodzą koszty leczenia w szerokim tego słowa znaczeniu (pobyt w szpitalu, konsultacje lekarskie, dodatkowa pomoc pielęgniarska, wydatki na lekarstwa, koszty związane z transportem poszkodowanego po wypadku do domu, do szpitala, na zabieg, koszty odpowiedniego odżywiania się, wydatki związane z opieką i pielęgnacją po wyjściu ze szpitala itp.). W świetle dowodu z opinii biegłego ortopedy nie może budzić wątpliwości fakt, iż wypadek, któremu uległa powódka spowodował, iż w trakcie leczenia nie była ona w stanie samodzielnie funkcjonować i w ciągu pierwszych tygodni wymagała stałej opieki ze strony osób trzecich, zaś w trakcie kolejnych 6 miesięcy wymagała pomocy w wymiarze do 8 godzin dziennie. Wprawdzie opiekę nad powódką sprawowali członkowie rodziny, ale przyznanie odszkodowania z tego tytułu nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany efektywnie wydał odpowiednie kwoty na koszty opieki. Fakt, iż opiekę nad poszkodowaną sprawowały bliskie jej osoby nie pozbawia powódki prawa do żądania odszkodowania w zakresie kosztów, które musiałaby ponieść z tego tytułu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, poszkodowany nie jest bowiem zobowiązany do udowodnienia poniesionych w tym zakresie wydatków i może dochodzić roszczenia także wówczas, jeżeli opiekę nad nim sprawują osoby najbliższe (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 1977 r. I CR 143/77, LEX 7971; z dnia 04 marca 1969 r. I PR 28/69, LEX 12179; z dnia 11 marca 1976 r. IV CR 50/76, LEX 2015). Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należy, iż Sąd Okręgowy błędnie uznał, że roszczenie powódki o zwrot kosztów opieki osób trzecich w okresie leczenia i rehabilitacji po wypadku nie zasługuje na uwzględnienie z tego względu, iż członkowie rodziny sprawowali opiekę nieodpłatnie, a powódka z tego tytułu nie poniosła żadnych kosztów.”

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23.05.2014 r., sygn. akt I ACa 1508/13 (opubl. Legalis nr 1024039): „Prawo poszkodowanego (także w wypadku przy pracy) do uzyskania ekwiwalentu z tytułu zwiększonych potrzeb, polegających na konieczności korzystania z opieki osoby trzeciej nie jest uzależnione od wykazania, że opieka ta była świadczona za wynagrodzeniem.”

Reklamy

Autor: bartoszkowalak

Nazywam się Bartosz Kowalak i jestem prawnikiem, radcą prawnym, do tego jeszcze wspólnikiem w Kancelarii Adwokacko Radcowskiej Kacprzak Kowalak spółka partnerska w Poznaniu. Kilka informacji więcej można znaleźć na naszej stronie http://www.kacprzak.pl. W zasadzie od początku kariery zawodowej miałem i nadal mam do czynienia z sprawami związanymi z dochodzeniem odszkodowań, czy to za wypadki drogowe, czy inne zdarzenia powodujące, iż u jednej osoby z winy drugiej dochodzi do powstania szkody na osobie lub w majątku. W skrócie można by więc napisać, iż obracam się w dziedzinie, która można by dla potrzeb niniejszego bloga nazwać prawem odszkodowań. Prawem odszkodowań- a więc odpowiedzią na pytanie, kto, za co, komu i ile ma zapłacić, gdy zawinił. Temat ten w zasadzie sprawia mi satysfakcję zawodową, tak więc jest to dziedzina prawa,z która lubię się mierzyć. Dlatego też postanowiłem także poza polem działania jakim jest sądowa wokanda spróbować moich sił także poprzez to medium jakim jest niniejszy blog. Chciałbym tutaj pisać o ciekawych rzeczach, często ciekawostkach, związanych z odszkodowaniami. Podzielić się moimi przemyśleniami czy też może udzielić jakieś rady.

15 myśli na temat “Odszkodowanie za koszty opieki nad osobą bliską”

  1. W tym roku zagadnienie to znalazło się na egzaminie adwokackim. Prawidłowa odpowiedź, według autorów kazusu, polegała na tym, że we wniesionej apelacji należało podnieść, że tego typu wydatki, pomimo że zostały poniesione przez inną osobę, a ich wysokość nie została udowodniona – są w należne i sąd powinien w tym zakresie uwzględnić roszczenie. Pozdrawiam

    Polubienie

  2. Tak, ale co do nieudowodnienia wysokości roszczenia, to trochę bym dodał. Wydaje mi się, przynajmniej z praktyki, iż kwotę kosztów roszczenia należałoby co najmniej uprawdopodobnić. Przy czym uważam, iż wystarczającym jest tu sięgniecie do cenników osób zajmujących się profesjonalną opieką. Spokojnie takowe można na przestworzach internetu znaleźć
    Odpozdrawiam

    Polubienie

  3. Mam serdeczne pytanie dotyczące odszkodowania zwrotu kosztów opieki osób trzecich nad poszkodowanym.

    Z tego co rozumiem koszty te nie powinnu być większe niż koszt wynajecia osoby posiadajacej kwalifikacje do takiej opieki – jak pielegniarka.

    Mam natomiast pewną wątpliwośc, czy moge się domagac odszkodowania, gdy faktyczna opieke nad poszkodowanym w wypadku sprawuje osoba bliska – ktoś z rodziny dla poszkodowanego, czy faktycznie musi to być osoba obca?

    Chciałabym tez poproscic o informację w jaki sposób udokumentować takie odszkodowanie za opieke przed sądem. Mam na mysli sytuacje, gdy osoba sprawująca opieke nie jest zawodowcemi nie prowadzi dzialalności gospodarczej, czy nie wystawia faktur vat czy rachunku

    Dziekuje

    Polubione przez 1 osoba

  4. Dzień dobry,

    Szanowna Pani, więcej na temat sposobu wykazywania kosztów opieki nad osoba bliską napisałem w wpisie, z którym może się Pani zapoznać pod następujacym linkiem: https://blogoodszkodowaniach.pl/2016/02/21/jak-wyliczyc-odszkodowanie-odpowiadajace-kosztom-opieki-nad-osoba-najblizsza/

    W każdym razie odpowiadajac na Pani pytania:

    1. Żeby uzyskac odszkodowanie od zakłądu ubezpieczeń za koszty opieki nad osoba bliską nie musi Pani legitymować się żadnymi fakturami, czy rachunkami o ile opieka ta sprawowana jest przez osoby bliskie.
    Trudno zreszta byłoby oczekiwać aby zona osoby poszkodowanej w wypadku np. celowo zakłądała działalnośc gospodarczą aby tylko miec podkładkę pod dochodzenie odszkodowania od ubezpieczalni.

    2. Jeżeli natomiast opeikę nad poszkodowanym sprawowałaby profesjonalna pomoic, to oczywiscie koszty takie moga wchodzić w zakres odszkodowania. Lepiej jednak w tej sytuacji dysponowac już konkretnymi rachunkami z specyfikacją kosztów- niemniej jednak jest to trochę inne zagdanienie niż odszkodowanie za koszty opieki nad osoba najbliższą.

    3. Jak sama nazwa tej instytucji wskazuje, jest to” odszkodowanie za koszty opieki nad osobą nabliższą „, tym samym dotyczy ona wysiłku wkłądanego w opiekę nad poszkodowanym własnie przez członków rodziny, żone, corkę rodziców.

    4. Co do udokumentowania, to raz jeszcze odsyłam do wyżej wskazanego linka do mojego kolejnego wpisu.

    Pozdrawiam serdecznie

    Polubienie

  5. Dzień dobry,
    Mam pytanie, może trochę nie na temat artykułu o odszkodowaniu za opiekę, ale nie znalazłam u Pana takiego artykułu.
    Mam pytanie, czy PZU pokrywa także koszty pogrzebu, jeżeli zasiłek pogrzebowy z ZUS nie starczy na pokrycie kosztów.
    Ojciec zginał w wyniku wypadku z czyjejś winy. Nie ze swojej.

    Polubienie

    1. Dzien dobry,

      „Posłuże się cytatem z strony Rzecznika Ubezpieczonych:
      Sąd Najwyższy w uchwale z 15 maja br. podjętej w składzie całej Izby Cywilnej zadecydował, że ubezpieczyciel, pokrywając z OC sprawcy koszty pogrzebu ofiary wypadku drogowego, nie może pomniejszać tego zwrotu o zasiłek pogrzebowy z ZUS (sygn. III CZP 140/08). SN do którego trafiło zapytanie Rzecznika Ubezpieczonych, zadecydował o przedstawieniu problemu wszystkim sędziom Izby Cywilnej – informuje „Rzeczpospolita” (Nr z 18.05.2009 r.). Rzecznik zwrócił się o orzeczenie do SN, zwracając uwagę na niejednolitą praktykę ubezpieczycieli w tym zakresie, spowodowaną rozbieżnym orzecznictwem sądowym. Skład całej Izby Cywilnej SN uznał, że uprawnienia do zasiłku pogrzebowego z ubezpieczenia społecznego oraz prawo do uzyskania zwrotu kosztów pogrzebu z OC komunikacyjnego bądź NNW są od siebie niezależne. Wskazał na odmienne cele tych dwóch świadczeń. Zwrot kosztów pogrzebu ma na celu naprawienie szkody, zaś zasiłek pogrzebowy zaspokojenie potrzeb socjalnych i pomoc w trudnej sytuacji życiowej.
      kwestia zwrotu kosztów pogrzebu uregulowana jest w art. 446 § 1 k.c., zaś zasiłek pogrzebowy wypłacany jest na podstawie art. 77 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do tej pory niektóre firmy ubezpieczeniowe pomniejszały kwoty należne z tytułu zwrotu kosztów pogrzebu o zasiłek pogrzebowy. ”

      Tak wiec tak PZU powinno Pani pokryć także koszty pogrzebu, niezaleznie od otzrymanego zasiłku.
      Pozdrawiam

      Polubienie

  6. Witam!

    Czy mogę się domagać odszkodowania za koszt opieki nad żona, gdy cały czas chodze do pracy i zarobkuje.
    Jedyne co to faktycznie po pracy dość intensywne żonie pomagam, także rano nie wychodzę zanim żonie nie zrobie zakupów, sniadania i nie pomoge się ubrać.
    Żona doznała wieloodłamowego złamania kości nogi i w zasadzie jeszcze przez kilka tygodni nie ma szans na bardziej katywne poruszanie się.

    Dziekuje

    Polubienie

    1. Dzień dobry,

      W zasadzie nie widzę powodu dlaczego nie. Sam fakt, iż nie wziął pan urlopu na czas choroby żony nie oznacza, iż nie wykonuje Pan pracy w postaci opieki nad jej osobą w godzinach, w których przebywa Pan w domu.
      Oczywiście zgłaszając roszczenie powinien Pan ten fakt uwzględnić.

      Pozdrawiam
      Bartosz Kowalak

      Polubienie

  7. Witam.

    Tak się zdarzyło, ze byłem wczoraj na komisji lekarskiej, która orzeka procentowy uszczerbek na zdrowiu,

    W lipcu rozciąłem w wypadku samochodowym podudzie o metal, miałem zszytą nogę i teraz została mi blizna na ok. 17cm.
    Czy zna Pan adwokat taki przypadek i jaki został orzeczony procentowy uszczerbek na zdrowiu (ile %?).

    Pytam z czystej ciekawości, bo chciałbym zwyczajnie wiedzieć, na ile ew. mogę liczyć. Dzięki z góry

    Pozdrawiam

    Polubienie

    1. Dzień dobry,

      Panie Radku,

      Myślę ze najlepiej jakby Pan poczekał na rozstrzygnięcie komisji, i po zapoznaniu sie z orzeczonym uszczerbkiem na zdrowiu porównał wysokośc tego uszczerbku z punktem tabeli, na który się powołują.
      Jednakże jeżeli Pana uszczerbek ogranicza się tylko do blizn, to te nie sa punktowane wprost w tabeli i lekarz orzecznik posiłkuje sie punktem dotyczącym ustalenia uszczerbku najbardziej zblizonego.

      Pozdrawiam

      Polubienie

  8. Witam serdecznie Pana Mecenasa
    mam ogromną prośbe proszę mi pomóc bo nie wiem na podstawie jakiej wielkości obliczyć mam koszt opieki moim niepełnosprawnym mężem do pozwu cywilnego.
    Nie wiem jak wyliczyć stawke za godzine opieki , na podstawie jakich wielkośi , czy minimalnego wynagrodzenia – jakiego za pracę, czy umowy zlecenia.
    będę wdzięczny za pomoc
    z poważaniem
    Anna z Gniezna

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s